
Fuzuli adındaki başarısız ve dışlanmış bir adam, yaşadığı memleketten ayrılarak haydutlar arasında farklı bir hayata adım atar. Bilge bir kılıç ustasının rehberliğinde eğitilerek adalet, hakikat ve güç kavramlarını öğrenen Fuzuli, zamanla kendi şehrine geri döner. Kendi ailesi dahil halkı sömüren zalimleri ve yöneticileri alt ederek şehre hakim olur. Hayatı tamamen değişen bu adam, geçmişteki olumsuzlukları geride bırakarak adil bir yöneticiye dönüşür. Hikaye, insanların kaderlerinin değişebileceğini ve özünde herkesin kendi benzerleriyle bir bağ kurduğunu anlatan anlamlı bir kıssa olarak aktarılır.
Uzun uzun zaman önce memleketin birinin bir şehrinde tuttuğu her dal elinde kalan bir adam yaşarmış. Kendi dâhil, herkes bu adamın nasıl yaşadığına, ayakta kaldığına şaşarmış. Ne ana babadan ne kardeşten ne hısım akrabadan ona arka çıkan olmamış. Olmadıkları gibi her işini baltalamışlar. Kimi sevimsiz demiş, kimi uğursuz, kimi de bunun burada durması, kalması, bulunması fuzuli demiş. Adı Fuzuli kalmış, yersiz gereksiz ne kadar iş varsa onunla uğraşır. Ne desek olmadı derlermiş. Fuzuli ne yapsa kimselere yaranamamış. Kimsenin yanında bir yer edinememiş. Akrabasından yaşlı bir kadın, “Fuzuli” demiş, “Senin bu şehirde belli ki bahtın kapalı evladım, var çık git bu şehirden, at kendini dışarılara. Sanattan anlamazsın, tüccarlığı sevmezsin ne kılıç kuşandın ne eline ok ve yay aldın bugüne dek. Okuman kel kör. Eline kalem, diline kelam yakışmaz. Patavatsızın önde gideni diye anlatanlar oldu. Sana bu şehirde varacak kız dahi yok Fuzuli. Ha o Fuzuli mi diyorlar, ne yapmış yine diye gülüşüyor herkes. Kime çektin, kimlere çektin acaba sen evladım. Al şu bir kese akçeyi. Çık git şu şehirden.” Fuzuli, şehirden ayrılmak üzere olan kervana yetişmiş. Çıkmışlar yola. Fuzuli, sadece insanlar ne yapıyor onları gözlemiş, izlemiş. Ne bir şeye karışmış ne olur olmaz aralara girmiş. Kervanda onu tanıyan aynı şehirden birileri, “Ne o Fuzuli” demişler, “Ağzını bıçak açmaz. Sen şimdiye kadar bir dünya lafa ve olaya çoktan karışmıştın. Belli ki yol, kervan, yolculuk sarmadı seni.” Birkaç gün daha yol almış kervan. Nihayetinde düşmüş bir pusuya, haramiler kervanı soymuşlar, yakaladıkları kim varsa esir pazarına götürmek üzere yola koyulmuşlar. Esir pazarına vardıklarında, haramilerden biri, “Sen” demiş, “Kalıplı iri yarı birisin. Sana elli akçe istesem olur galiba.” Onu tanıyanlardan biri, “Ona” demiş “Fuzuli derler. Ona elli akçe istesen onu alan akşamına varmaz hem bunu hem de seni ortadan kaldırır. Fuzuli bu, ne kadar gereksiz iş varsa onların peşine düşer. Bağa gönder, dağa gider. Pazara git de, gitmemek için alakasız bir dünya iş bulur kendine. Çalış desen çalışmaz. Ne diyeyim ağam Fuzuli işte.” Harami, “Sen” demiş “Belli ki Fuzuli’yi pek sevmezsin. Önce seni satacağım.” Harami bir köşede çaresizliğine içini çeke çeke ağlayan Fuzuli’yi görünce taş kalbi yumuşamış. “Fuzuli” demiş, “Bize sağlam yapılı biri lazım. Gösterişin iyi. Gücün kuvvetin yerinde. Elin kılıç tutmazmış, okla yayla da alakan yokmuş. Olmaz arkadaş. Biz haramiyiz. Bizde fuzuli iş diye bir şey yoktur. Çapula çıkarız, yol keseriz, bizimle yola çıkan, yolda caydı mı önce onun hesabını görürüz. Bugün içimden bir iyilik yapmak geldi. Ya seni esir pazarına götürüp satacağım ya aramıza katacağım.” Fuzuli, “Ben” demiş “Hiçbir iş bilmem. Öğretmeye kalktılar öğrenemedim. İçimde bir istek olmadı. Bağa gittim, uyudum. Dağa gittim, yardan uçtum, bir ay şifahanede kaldım. Olmadı. Sen en iyisi mi sat beni birine. Üç beş akçe kazan. Bak ne diyeceğim. Benim akrabam olan yaşlı kadın bana bir kese akçe vermişti. Bundan böyle benim işime yaramaz. Al sende dursun, hatta senin olsun.” Haraminin bacısı eve yeni gelmiş, ancak konuşulanları olduğu gibi duyuyormuş. İçeri dalmış. “Ağam” demiş, “Kendi isteğiyle haramiye elindeki akçeyi verene ilk defa şahit oluyorum. Ver şu Fuzuli’nin akçesini geri. Karar veremediysen, Fuzuli’yi bana ver.” Harami, “Bacı” demiş, “Sen gaddar, haşin ve acımasız bir kadınsın. Gerçi ben senden beş fazlayım amma, ne olduysa satamadım bu Fuzuli’yi. Harami başı bunların sayısına bakmaz, aldığı akçelere bakar. Bak ne diyeceğiz. Yanımızda Fuzuli’yi bir gün daha gezdirirsek birileri duyar, yerin kulağı mevzusunu bilirsin. Hem benim hem senin kellen gider. Ben Fuzuli’yle seni evereyim bu akşam. Fuzuli’nin kervanda olduğunu bilen kalmadı. Hepsini sattım. Fuzuli’nin akçeleri benim, Fuzuli senin.” Harami, bacısıyla Fuzuli’yi o gece evermiş. Böyle bir işi neden yaptığını kendi de anlayamamış, harami bacısı da. Harami gelin, bıçağı dayamış Fuzuli’nin boynuna. “O kadar harami” demiş “Benimle evlenmek isterken ben neden senin gibi bir fuzuliye vardım anlayamadım. Bir yanlış iş yap, koca demem, evlendim demem anladın mı?”

Fuzuli, harami gelinin elinde ecel terleri dökmüş. Sabah olduğunda, harami gelin, “Kalk bakalım koca” demiş. “Ben çapula çıktım, çapuldan gelirim. Bayağı bir şeyler kaldırdık. Neşem yerinde. Gel” demiş, “Çık şu evden dışarı bahçeye gel. Karnını doyur. Çapuldan payıma iki de koyun düştü. Ağam kesti koyunu, yüzdü parçaladı, yaktık ateşi, pişti pişiyor koyun.” Harami, “Fuzuli damat” demiş. “Hazırlan yarın çapula sen de geliyorsun. Karın harami, kaynın harami, sen de harami Fuzuli olursun.” Harami gelin, “Çok da iyi ve yerinde dedin ağam” demiş. “Adam heybetli. Elinde kılıç görseler, herkes teslim olur yeminle.” Harami yemekten sonra, “Damat” demiş. “Tek bir itiraz istemem. Ne dedim onu yapacaksın.” Sabaha kadar Fuzuli’ye talim yaptırmışlar. Sabah şafak sökerken, harami giysilerini giymiş Fuzuli, izbandut gibi bir görünüme bürünmüş, bir geçitte küçük bir kafileyi durdurmuşlar. Fuzuli’yi elinde kılıç sallarken görenlerin yarısı düşmüş bayılmış. Harami gelin, “Ağam” demiş, “Benim koca sayende harami oldu. Biz bunu iyi bir ustanın yanına verelim.” Bulundukları diyarda uzak bir dağ köyünde yaşlı bir kılıç ustasına Fuzuli’yi götürmüş harami gelin. “Babam” demiş, “Bu benim kocam. Namına Fuzuli derler. Eli kılıç tutmaz.” Yaşlı usta, “Fuzuli” demiş, “Bu harami kız bildim bileli dur ve durak noktası olmayan biridir. Deli demek az gelir. Bana kalırsa ilk defa seni görünce durulmuşa benzer. Sen benim için işlenmemiş bir cevhersin.“ Kılıç ustası, Fuzuli’nin kafasında yer eden, aklını karıştıran fuzuli ne varsa silmiş atmış. Ona bir hedef, bir gaye göstermiş. Harami gelin her hafta geliyor, her gelişinde Fuzuli’ye olan ilgisi ve sevgisi daha da artıyormuş. Aradan bir seneden fazla geçmiş. Harami gelin, “Fuzuli” demiş, “Her çapul sonrası sana koşarak geliyorum. Bunun adı ne?” Kılıç ustası, “Az sabret harami gelin” demiş, “Kocanı sana vermeme az kaldı.” Harami gelin bir süre sonra Fuzuli’nin yanından ağlayarak ayrılmaya başlamış. “Bu ayrılıklar bana çok koyuyor, artık dayanamıyorum” diyormuş. İki sene sonra, kılıç ustası, “Fuzuli” demiş, “Bundan sonrası senin elinde. Şu anda senin bileğini bükecek, karşında duracak tek bir harami yok. Ancak, ben seni haramilere hizmet edesin diye yetiştirmedim. Hakkın, hakikatin, adaletin kılıcı ol. Harami gelin bu yolları gide gele sana vuruldu. O bundan böyle yanında. Onu hiçbir şekilde bırakma. O kızın ağasının senden haberi var, o da her an senden yana olabilir. Ben çapula, çapulcuya, haramiye, zalime, zorbaya er yetiştirmem. Yanlış bir şey yaparsan, birileri gelip keser yolunu.” Fuzuli, ustanın ona olan hediyesi ata binmiş, ustanın yadigârı kılıcı beline takmış. Harami gelinin kaldığı kasabaya bir gece vakti girmiş. Çalmış kapılarını. Harami gelin sarılmış boynuna çok ağlamış. “Sabah” demiş “Çapula gideceğiz, sen de gel.” Fuzuli, “Ben” demiş “Ustama söz verdim. Çapulu bıraktım. Sen de şu andan itibaren çapulu bırakacaksın. Benim yanımda olduğun sürece çapul yok, yağma yok, köle pazarına insan götürmek yok. Bunu yapanlarla mücadele var, savaşmak var, yanımda mısın?” Harami gelin, “Beyim” demiş, “Bundan böyle sen nereye ben oraya.” Fuzuli, “Hadi ağanı da bana bir bul” demiş. Harami gelinin ağabeyi de çıkıp gelmiş. Fuzuli, “Bak harami kaynım” demiş, “Bacın yanımda, isterim ki sen de yanımda ol.” Harami, “Tamam damat” demiş, “Bacım her şeyi anlattı. İleri gidersem, uyar beni.” Çapulcular, harami gelin için, “Kocası geldi” demişler. “Herhalde ondan çapula gelmedi.” Ancak, harami başı “Onların hali hal değil” demiş. “Bizden ayrılabilirler. Kılıç ustasını günahım kadar sevmem. Ona gücüm yetmez. Aleyhinde laf etsem, birileri kulağımı çekmeye gelir. Fuzuli dedikleri damatlarını hiç görmedim. Harami kız sevdalanmış falan dediler. Gidin bakın şunlara.” Haramiler harami gelinin hanesini basmışlar basmasına amma, içlerinden biri bile sağ kalmamış. Fuzuli harami başının kaldığı mağarayı bulup, onu ve yanındakileri ortadan kaldırmış. Haramilerin altın ve akçelerini alıp yola çıkmışlar. Fuzuli, yıllar sonra kendi şehrine gelmiş. Onu tanıyan olmamış. Şehirden büyükçe bir konak satın almış. Karısını, kayınbiraderini ve onun hanımı ve çocuklarını konağa yerleştirdikten sonra, şehirden ayrılırken ona bir kese akçe verip uğurlayan yaşlı kadının kapısını çalmış. Kadına “Ana” demiş “Ver elini öpeyim.” Kadın “Fuzuli” demiş, “Vallahi de billahi de sensin. Ne oldu, neden döndün?” Fuzuli, “Anam” demiş, “Bundan böyle benim yanımda yaşayacaksın. Ben evlendim. Yakında çocuğum olacak. Bu izbe yerden seni alıp götürüyorum.” Almış kadını, getirmiş konağına. Harami geline, “Hatunum” demiş. “Bu kadın anam değil lakin bana anamın yapmadığını yapan, ana dediğim bu şehirdeki tek insan, bundan böyle onu anan say.” Harami gelin öpmüş kadının elini. Şehir bir süre sonra konağın sahiplerini araştırmaya başlamış. Fuzuli, büyük bir kervan satın almış. Kaynına, “Kervanlar konusunda kimse elimize su dökemez” demiş. “Kervan senin. Kim soymaya kalktı, soymaya kalkışanın canına okuyacağız. Bu şehirde, kim tefeci, kim ahalinin boğazına çöküyor, sen bu işleri bilirsin bana tespit et.” Harami kayın gerçekten bu işlerde mahirmiş, yanında getirdiği sadık arkadaşlarıyla bir liste çıkarmışlar Fuzuli’ye, “Beyim” demişler, “Bu şehrin sülükleri bunlar, listenin başında şehrin beyi ve yanındaki has adamları da var. Bizden ayakbastı parası olarak yüz altın istediler. Verdiğimiz için, Bey, bu konakta oturanlara ve yaşayanlara kimse bir sene müddetle dokunulmayacak dedi.” Fuzuli bir bakmış ki, sülük denilenlerin içinde kardeşleri ve akrabaları da var. Harami gelin “Beyim” demiş, “Bunlar şehrin içinde çapula çıkmışlar. Karşı çıkanı sürmüşler ya da yok etmişler. Sesi çıkan yok. Ne yapacaksın, ne düşünüyorsun?” Fuzuli, kılıç ustasının ona gönderdiği adamlarla kısa bir sürede yol emniyetini sağlamış. Böyle olunca da, baskınlardan beslenenler savunmaya geçmişler. Birçok şehirde kıskıvrak yakalanmışlar. Sıra gelmiş Fuzuli’nin şehrine. Fuzuli kendi kardeşlerinden, akrabalarından başlamış işe. Bu arada bir oğlu olmuş. Şehrin Beyi, “Seni bildim Fuzuli” demiş, “Yine kendini ilgilendirmeyen fuzuli işlerle uğraşıyorsun.” Fuzuli, “Bey” demiş, “Ahaliden ne aldın geri ver. Kardeşlerimden aldım, hısım ve akrabamdan aldım. Hepsini bu şehirden sürdüm.” Bey, “Sen de kimsin” demiş, “Kim verdi sana o yetkiyi.” Fuzuli, Bey’in ahaliden aldıklarını, sülük tabir edilenlerin sakladıklarını bulup çıkarıp, ahaliye teslim etmiş. Beyi de zindana atmış. Kılıç Ustası, elinde bir fermanla çıkmış gelmiş. “Sultanımız” demiş “Seni bu şehre Bey eyledi. Haktan, hakikatten, adaletten ayrılmayasın. Sözümü tutasın. Sayende ahali mesut ve bahtiyar yaşasın.”
Anlatırlar ki; Fuzuli, bir zamanlar bir işe yaramaz diye adeta kaçıp gittiği şehrine Bey olduktan sonra, kaynını yanına danışman almış. Kaynı, kim ne niyette, derdi ne, maksadı ne sezdiği için şehre gelecek tehlikeleri önceden bertaraf edebilmesiyle tanınmış. Hatunu harami bir kadın olsa da, harami kılık ve tıyneti olan kadınları, kızları ahaliye yaklaştırmıyormuş. Ahali, Fuzuli ve karısı döneminde huzur nedir anlamışlar. Doğru nedir, dürüst nedir, düzgün insan kime derler yeniden öğrenmişler. “Biz” diyorlarmış, “Bunca yıldır yalancıları, talancıları, sahtekârları, göz boyayanları doğru düzgün sanmışız, hakikat böyle değilmiş.” Fuzuli daha sonraki yıllarda ustasının desteğiyle, memleketin ve Sultan’ın güvendiği önemli Beylerden biri mertebesine yükselmiş. Evlatlarından şehirlere Bey, Sultanlara Vezir, kızlarından Beylere hatun olanlar olmuş. Fuzuli hikâyesi asırlar boyu anlatılıp durmuş.
Şehir şehre, Fuzuli Fuzuli’ye, harami gelin harami geline, harami ağabey harami ağabeye, kardeşler kardeşlere, hısım akraba hısım akrabaya, Bey Bey’e, yaşlı kadın yaşlı kadına, Kılıç Ustası Kılıç Ustası’na, Sultan Sultan’a, kervan kervana, harami başı harami başına, esir pazarı esir pazarına, ferman fermana, konak konağa, ahali ahaliye benzer.
Bir kıssadır anlatılan. Her kıssadan bir hisse alına denmiştir. Bu hikâyede, anlatılanlarla bir benzerlik var ise, tamamen tesadüften ibarettir. Ne kimse gönül koya ne de alınganlık göstere…
Sürçülisan eylediysek affola…
Bir dahaki sefere daha güzel bir hikâye anlatırız inşallah…
