Hikâye, sevgilisinin vefasızlığı üzerine evine dönen ve babasından aldığı kılıç eğitimiyle haksızlıklara karşı mücadele eden Deli Bela lakaplı cesur bir genç kızın maceralarını konu almaktadır. Ailesinin ve çevresindeki zorbaların saldırılarına karşı gösterdiği direnişle adını duyuran kahraman, babasının yadigâr kılıcını hak ve adalet yolunda kullanmak üzere uzun bir yolculuğa çıkar. Yol boyunca harami çeteleriyle ve esir tacirleriyle girdiği mücadelelerde akrabası olan yiğit bir muhafızla omuz omuza savaşır. Payitahtta Sultanın güvenini kazanarak önemli görevler üstlenen Deli Bela, sonunda yol arkadaşı olan bu yiğitle hayatını birleştirir. Hikâye boyunca zayıfların, kadınların ve kimsesizlerin koruyucusu olan kahramanın efsanevi yaşamı, adaletin ve cesaretin simgesi olarak aktarılır.
Uzun uzun zaman önce memleketin birinin bir şehrinde kendi halinde kızlarıyla birlikte yaşayan bir aile varmış. Evin kızı teyze oğluna sevdalanmış. İki genç haberleşmişler. Kız almış bohçasını gecenin yarısında karanlıklar içinden yürüyerek buluşacakları yere gelmiş. Bayağı bir beklemiş, birkaç sokak dolaşmış. Sevdiği genç yokmuş. Ani bir kararla evine geri dönmüş. Uzanmış yatağına, uyku tutması ne mümkün. Sabahın ilk ışıklarında dalmış gitmiş. Kızın anası kocasını kaldırmış. Beyim demiş, kızımız bugün rahatsız galiba. Onun yerine çorbayı ben yaptım. Kocası varma üstüne demiş. Hatta bırak uyusun. Kız, yine de kalkmış, anam demiş kusura kalmayasın hem başım ağrıyor hem kalbim. Anası, kızım demiş neler oldu neler, sen uyuyordun teyzen geldi. Oğlu bir kız kaçırmış. Kızın ailesi basmışlar teyzenin evini, hem kızlarını geri almışlar hem de oğlana meydan dayağı çekmişler. Kızın babası hatırlı biriymiş. Beye şikâyet etmiş. Bey de atmış zindana rızası olmadan kız kaçırdı diye. Kızın babası, teyzen demiş oğlumu kurtar enişte diye geldi. Bey rahmetli anama uzaktan akraba olur ya. Dedim ki ne senden hazzederim ne de o kocandan. Oğlum dediğin o sahtekarı da zerrece sevmem. Kızın benim gelinim diye duyurmadığın yer kalmadı ne oldu diye sordum. Sana karşı çok mahcubum enişte dedi gitti. Kız dalınca, babası hanımına, hanım demiş sen komşulardan birine gitsene kızımla konuşacaklarım var demiş. Karısı gidince bak kızım demiş, sevmek nedir bilirim. Seni adım adım takip ettim. O sahtekâr gelseydi, elinden alacaktım. Olmazdı güzel kızım. Seni seven bir başka kızı kaçırır mı? Kız öpmüş babasının elini. Hatamı anladım demiş. Akşama doğru teyze yine gelmiş. Enişte demiş, Bey diyor ki, bu oğlunu tez elden ever, değilse şehirden gönder diyerek serbest bıraktı. Bak ne diyorum, ver şu kızını da bitsin bu iş. Kızın babası, bak kadın demiş, karımın kardeşi falan dinlemem. Elimden bir kaza çıkacak defol evimden. Teyze evine vardığında doldurmuş oğlunu. O da yanına iki kişi daha almış, ertesi gece kızın evini basmış. Yanındakiler kızın anasının kafasına birer odun vurup bayıltmışlar. Teyze oğlu, evin içinde kızı aramaya başlamış. Bir köşeye sinen kız, eline geçirdiği iki meşe sopasıyla önce teyze oğlunun yüzünü dağıtmış ardından iki ayağını kırmış. Teyze oğlunun böğürtüsü mahalleyi ayağa kaldırmış. Kaçmak isteyen iki adamı, kız öyle bir dövmüş ki öldü diye sokağa atmış. Kıza Deli Bela demişler. Kızın bu deli dolu hali ana babasının halini gördükten sonra demişler. Kız sokakta rastladığı teyzesinin üzerine öyle bir yürümüş ki teyzeyi elinden zor almışlar, teyze korkudan düşmüş bayılmış.
Şehrin Beyinin şımarık serseri bir kardeşi varmış. Bu kız demiş tam benlik. O kızı kaçırmam lazım. Birkaç gün sonra basmış kızın evini. Kız Beyin kardeşini öyle bir dövmüş ki kırılmadık bir yeri kalmamış. Deli Bela’nın dövdükleri şifahanede yan yana yatmaya başlamışlar. Şehrin Beyi, çağırmış kızın babasını akraba demiş, Deli Bela’yı bu şehirden göndereceksin. Değilse bu kızı sürerim. Bu zırdelinin bir dur durağı yok; tamam kardeşim de deli dolu amma kardeşimin yanındakiler kılıcı da sopa gibi kullanıyor dediler. Kim öğretti bu marifetleri? Kızın babası ben demiş, kollarımda bilemediğim ağrılar olmasa evimi basanların biri dahi sağ kalmazdı. Bey, yarın demiş memleketin bir diğer ucundaki şehre giden bir kervan var. Hatırladığım kadarıyla o şehirde bir kardeşin olacaktı. Kuş uçmaz kervan geçmez bir şehir dağların eteğinde. Bir sefer gitmiştim. Bugünden tezi yok bir haber uçur. Haberi olsun.
Deli Bela ertesi sabah vedalaşmış ana babasıyla, katılmış kervana. Babası, baba yadigarı kılıcını vermiş kızına. Deli Bela demiş, bu kılıcı hak hakikat yolunda kullan. Senden yardım isteyen çaresizlerin, kimsesizlerin, kadınların, kızların, çocukların yanında ol. Sen benim yetiştirdiğim en iyi savaşçısın. Kervan birkaç gün sonra bir hana uğramış. Handa, bir yiğit katılmış kervana. Ben demiş saray muhafızlarından biriyim. Varacağınız en son şehir benim şehrim. Kervan tekrar koyulmuş yola. Haramiler çok geçmeden kesmişler kervanın önünü. İçlerinden harami bir kız, bu kervanda demiş Deli Bela diye bir kız varmış. Onu isterim. Harami başı olan ağabeyim de kervandan biriyle çarpışmak ister. Biz galip gelirsek kervanda ne varsa bizim. Aksi olursa çeker gideriz. Deli Bela kervanın içinden ortaya çıkmış. Ben demiş Deli Bela. Harami kızı almış yerden yere çarpmış. Kızın kırılmadık yeri kalmamış. Uzun kılıçlı yiğit harami başının kellesini öyle seri almış ki, haramiler donmuş kalmış. Dağılmışlar gitmişler. Bu olay yiğitle Deli Bela’nın ilk karşılaşmasıymış.
Toparlanan haramiler ertesi gün çok daha büyük bir çapulcu sürüsüyle kervana saldırmışlar. Deli Bela ile yiğit bir ara sırt sırta kılıç sallar bulmuşlar birbirlerini. Birkaç saat sonra ayakta tek bir harami kalmamış. Deli Bela varacağımız son şehre varıncaya kadar kadınlar, kızlar ve çocuklar bende demiş. Kervancıbaşı, yiğit demiş, böyle bir kızım olmasını isterdim. Bu kıza çatan bir daha iflah olmuyor, kılıcını hak ve adalet için sallıyor. Bugün bir daha inandım ki, senin şehrine Allah’ın izniyle sağ salim varacağız; sağımda sen, solumda Deli Bela var. Kervan şehre doğru yaklaşırken, yiğit, Deli Bela demiş emmine kim derler, belki tanırım. Emmime Kaya Alp derler demiş. Bir sefer çocukken görmüştüm. Bana bu tokayı hediye etmişti. Varınca bu tokayı göstereceğim. Yiğit aslında saçına tak Deli Bela demiş. Belli mi olur, tanır seni. Nihayetinde şehre gelmişler. Yiğit, ben demiş Kaya Alp’in evini bilirim. Seni oraya bırakayım. Sur dibinde bir sokağa gelmişler. Yiğit, bir kapının önünde durmuş. İşte bu kapı demiş. Vakit öğleye yakınmış. Deli Bela kapıyı birkaç kez vurmuş. Kapı açılmış. Kaya Alp kapıdaki kıza dikkatlice bakarken Deli Bela’nın saçlarındaki tokayı görmüş; kızım, evladım, yeğenim diye sarılmış, basmış bağrına. Kaya Alp’in karısı oğlum diye yiğidin boynuna öyle bir sarılmış ki, komşular oğlu geldi, Kaya Alp’in de yeğeni gelmiş demişler. Yiğidin anası, Deli Bela demiş sen gelmeden bu şehre namın geldi. Bizim demişler düğünümüz var.
Ertesi gece cümbür cemaat kız evine varmışlar. Yiğidin nişanlısı, Deli Bela’yı görünce aklına gelmeyen kalmamış. Sen demiş bütün yolu yiğitle gel, haramilerle çarpış, şehir efsane gibi Deli Bela’yı anlatsın. Kız güzel, alımlı, beli kılıçlı; olmaz anam demiş yiğidin anasına, ya yarın bu kız gider bu şehirden ya da nişanı atarım. Kaya Alp eve geldiklerinde, olmaz hatun demiş. Ağabeyimin karısını sevmezsin, bu kızı da sevmezsin anladık, bu kız bana ağabeyimin emaneti dediyse de Deli Bela emmi demiş bana müsaade, siz düğününüzü yapın diyerek varmış şehrin meydanına; bir de bakmış ki onu getiren kervan kalkmak üzere. Hemen kervancıbaşını bulmuş. Kervancıbaşına Deli Bela demiş Payitaht’a gidiyoruz. Kervan çıkmış yola, başlarına gelmedik kalmasa da Deli Bela ve kervan muhafızları yol keseni, haramiyi, açgözlüyü kervanın yolundan çekmişler. Kervan Payitaht’a girdiğinde, kervancıbaşı benim demiş yaşlı iki teyzem var. Bir süre onların yanında kal, sonra ne yapacağına karar verirsin. Yaşlı kadınlar başlamışlar sorgu suale, Deli Bela bunalmış atmış kendini sokaklara. Bir anda kendini pazar yerinde bulmuş. Pazaryerindeki kadınlardan biri bu demiş Deli Bela, yeminle o. Pazarın en belalı kadını, dur bakalım Deli Bela demiş. Pazarın ağası gibi destursuz pazara girersin. Deli Bela hayırdır hatun demiş, pazar babanın malı mıdır? Kadın Deli Bela’yı itmeye kalkmış, Deli Bela kadını pazarın ortasında yerden yere çarpmaya başlayınca pazarcı kadınlar hep birden saldırmışlar üstüne. Bir tarafı kırılmayan tek bir kadın yokmuş. Pazar öyle bir gün yaşamış ki, muhafızlar Deli Bela’yı yakalayıp zindana atmışlar. Olayları başından sona kadar izleyen ve Deli Bela ile aynı kervanla Payitaht’a gelen Sultan’ın yakın akrabası yaşlı bir kadın, Sultan’ı görmek istemiş. Olan biteni bir bir anlatmış. O anlattıkça Sultan kahkahalarla gülüyormuş. Tam o sırada içeri yiğit girmiş.
Sultanım demiş emmi kızının pazar yerinde başına bir şeyler gelmiş deyince, Sultan Deli Bela emmi kızı öyle mi demiş, çıkar onu zindandan getir yanıma. Deli Bela Sultan’ın karşısına çıktığında başına ne gelecek diye gerçekten fena korkmuş. Sultan gel deli kız demiş. Sen benim memleketime lazımsın. Babanı tanırım. Demek ki kılıçtaki bütün hünerini sana öğretti. Sultan kervanı herkese emanet edilmez. Özel bir görevle üç gün içinde yola çıkıyorsunuz. Kervandaki kadın ve kızlardan sen sorumlusun Deli Bela demiş, kervanın asıl sorumlusu yiğit. Kervanı salimen götürün getirin. Sultan kervanı berbat bir havada yağmur, çamur, dolu karışık bir karmaşada öyle bir baskın yemiş ki ortada ne kervan kalmış ne insanlar. Yiğit ve Deli Bela atlarını dağa vurmuşlar, bir yerde buluşmuşlar. Bakmışlar ki tepenin aşağısında büyük bir şehir. Yiğit burası demiş birçok diyarın esir pazarı. Muhtemelen kervanda kim varsa burada satılacak; kadınlar, kızlar sende, gerisi bende. Esirlerin satıldığı meydana geldiklerinde Deli Bela kervandaki kadınlardan bazılarını görmüş. Sonrası çorap söküğü gibi gelmeye başlamış. Yiğit ise esir pazarında kasırga gibi esmiş. Ne esir taciri kalmış ortada ne de esirleri açık artırmayla satanlar. O hengâmede büyükçe bir kervana el koymuşlar. Şehir ahalisi ne oluyor ne bitiyor derken, kervan yola çıkmış, sınırı geçmiş. Yirmi gün kadar sonra Payitaht’a geldiklerinde Sultan gelin bakalım benim kahramanlarım demiş. Esir pazarı öyle bir dağılmış ki, ortada bu işi yapacak esir taciri kalmamış. Bundan sonraki göreviniz memleketin yollarının güvenliği. Tabii bir mesele daha var. O hepsinden daha mühim.
Anlatırlar ki; Sultan, nişanlısından vazgeçen yiğitle Deli Bela’yı evlendirmiş. Yiğit demiş baban Kaya Alp anasını babasını kaybedince, babam Sultan’ın emriyle babanı Deli Bela’nın babasının babasına verdi. İki kardeş gibi büyüdüler. Her ikisi babam Sultan’la birçok sefere katıldı. Onların evlatları da benim yanımda. Deli Bela, Beyim diyormuş, aslında ben sana seni ilk gördüğümde vurulmuştum. İşi deliliğe vurdurdum.
Bir süre sonra yollarda ne harami kalmış ne haramiliğe yeltenen. İki kızları bir oğulları olmuş. Yiğit birkaç şehirde Beylik yapmış. Daha sonra Sultan’ın ordusunun sağ kolunun başına geçmiş. Deli Bela ise memleketin kadınlarından ve kızlarından sorumlu bir göreve gelmiş. Kızları büyümüş, analarına görevinde yardımcı olmaya başlamışlar, oğlu ise seçkin bir Bey olarak, Sultan’ın Şehzadesinin yanındaymış. Deli Bela’nın başından geçenler ise efsane gibi anlatılmış durmuş.
Şehir şehre, Deli Bela Deli Bela’ya, emmi oğlu yiğit emmi oğlu yiğide, Kaya Alp Kaya Alp’e, kervancıbaşı kervancıbaşına, ana anaya, baba babaya, teyze teyzeye, teyze oğlu teyze oğluna, yenge yengeye, nişanlı nişanlıya, Sultan’ın akrabası Sultan’ın akrabasına, meydan meydana, kervan kervana, ahali ahaliye benzer.
Bir kıssadır anlatılan. Her kıssadan bir hisse alına denmiştir. Bu hikâyede, anlatılanlarla bir benzerlik var ise, tamamen tesadüften ibarettir. Ne kimse gönül koya ne de alınganlık göstere…
Sürçülisan eylediysek affola…
Bir dahaki sefere daha güzel bir hikâye anlatırız inşallah…
