Yıldırım Kemal Şehitliği’nden sonraki ziyaret yerim Anıtkaya Şehitliği oldu. Bu şehitliğimiz Afyonkarahisar-Kütahya yolu üzerinde, Afyonkarahisar’a 25 Km uzunlukta, Kütahya’ya giderken sağda ve yolun hemen kenarında, ufak bir tepenin üzerine kurulmuş. Eski adı Eğret, yeni adı Anıtkaya olan kasabanın bitişiğinde.
Şehitliği içindeki abidelerden tanıdım. Anayolun kenarında olmasına rağmen yolun sağında ve solunda şehitliği gösteren ne bir işaret var, ne bir levha. Şehitliğe girince dikkatimi ilkin bakımsızlığı çekti. Orada bir abdest alıp şehitler için manevi borcumu ödemek istedim. Ancak WC var su yok, elektrik direkleri ve ampuller var cereyan yok.
Şehitlikte fotoğraf çektikten sonra Anıtkaya’ya girdim. 5o yaşlarındaki bir yurttaşımızdan oradaki savaşlar hakkında bilgi, hatıra istedim. Adam, “Ben bir şey bilmem, ilgilenmiyorum” dedi. Karşılaştığım bir başka yurttaşımızla sohbet ettim. Anlattıklarından birisi şu: “Ninem anlattı, Yunanlılar burada bizimkileri taşlarla öldürmüşler.”
Anıtkaya Şehitliği ile ilgili olarak Tuğgeneral İzzet Koçak tarafından hazırlatılan, “Cumhuriyetin Kazanıldığı Topraklar; Şehitliklerimiz, Anıtlarımız ve Müzelerimiz Broşürü” (Tarihsiz Afyonkarahisar s. 85,86) adlı kitaptaki bilgileri özet olarak veriyorum:
“Büyük Taarruz’un 28 Ağustos 1922 günkü muharebelerinde şehit düşen 5’inci Süvari Kolordusu, 2’nci Süvari Tümenine mensup 13’ncü ve 20’nci Süvari alayları şehitleri anısına 1924 yılında yapılmıştır. Şehitlikte, 13’ncü Alay Komutanı Binbaşı Galip’te dahil olmak üzere, altı subay ve altı erin mezarı vardır.”
Şu paragraf şehitlikten:
“Anıtkaya (Eğret) Kurtuluş Savaşımızı essiz bir zaferle düğümleyen, Kocatepe’den gürleyerek ve coşarak bir sel gibi bu topraklardan Akdeniz’e akıp giden, Büyük Taarruz’da yoğun düşman kuvvetlerinin içine baskınla dalan ve boğaz boğaza amansız savaşlarla büyük zafer yaratıcıları ve bu uğurda vatanları, onurları ve yurttaşları için canlarını feda eden sayısız kahramanların şehitliğidir.”
Hava Garnizon Şehitliği:
Şehitlik, Afyonkarahisar merkezindeki asri mezarlığın içindedir. Kurtuluş Savaşı’nda şehit olan Üsteğmen Cemaleddin (1893 Yanya doğumlu) ve Astsubay Bahaeddin anısına 1933’de yapılmıştır. Şehitlikte 27 şehit mezarı bulunmaktadır.
Üsteğmen Cemaleddin İstanbul’a gelerek Jandarma Subayı olur, sonra 1917’de pilot olup Şark Cephesi’nde Tayyare bölüklerine tayin edilir. Mondros mütarekesinden sonra İstanbul’a gelmiş, 1918’de İstanbul Tayyare istasyonu’na atanmış, İzmir’in işgalinden sonra Aydın’a kaçarak efelerle birlikte Yunanlılara karşı savaşmış. Daha sonra şehit Yüzbaşı Fazıl, Teğmen Raşit, Avni Okar, Pilot Vecihi, Pilot Halil’in de aralarında bulunduğu ekiple, üç tayyareden oluşan filosuyla birlikte Uşak’ta görevlendirilmiş, Uşak’ın işgaliyle Afyon’a nakledilmiş. Afyon’un işgali üzerine bölük bu kez Polatlı’ya, sonra Akşehir Maruf Köyü’ne nakledilmiş.
Üsteğmen Cemaleddin ve pilot arkadaşı Astsubay Bahaeddin 2. Ordu Komutanlığınca kendilerine verilen bir keşif uçağıyla Gazlıgöl civarında havadan düşmanı bombalayıp gözetlerlerken, 24 Temmuz 1922 günü Yunan avcı uçaklarınca düşürülüp şehit edilmişlerdir. Üsteğmen Cemaleddin ile birlikte şehit olan Astsubay Bahaeddin (1894) 1916’da İstanbul Astsubay okulundan sonra Yeşilköy’deki Hava Mektebi’nde pilot olmuş, Irak cephesinde pek çok görev yapmış, Kurtuluş Savaşı’nın başlamasıyla Akşehir’deki Hava Bölüğü’ne katılmıştır.[1]
Bu iki şehidimizin hayat hikâyelerini özetlememin nedeni şudur: Kurtuluş Savaşı’ yıllarında bizim milli uçak sanayimiz yoktu. 3-5 küçük uçağı (keşif yahut taarruz) kullanacak pilot sayımız çok azdı. Kurtuluş Savaşı yıllarında biz İngilizlerin ve İngilizlerin silah ve cephane desteği yanında bir de Yunanlıların hava saldırıları karşısında yetersizdik. Uçaklarımızı birkaç pilotla uçuruyor, bozulan uçaklarımızın bakım ve tamirini o pilotlarla, makine teknisyeni ve pilot Vecihi gibi bir iki kişi ile yapıyorduk. “Koskoca” denen Osmanlının havacılıkta bize bıraktığı miras bu idi.[2]
19 Eylül 2018 günü Afyonkarahisar il merkezinde bulunan Asri Mezarlık’taki Hava Garnizon Şehitliği’ne gittim. Eski anıt yıkılıp yerine yenisi yapıldığı, bir levha ve açıklayıcı bilgi bulunmadığı için şehitliği bulmada zorlandım. Uzun bir arama ve mezarlık görevlisinin belediyeye telefon etmesiyle şehitliği buldum.
Yeni şehitliğin gövdesine ortalama 20×60 cm ölçüsünde bir tahta parçası çakılmış. Mezarlık görevlisine o tahtayı sordum, bilmiyor. Sonra belediye’ye gittim, mezarlıklara bakan başkan yardımcısı ile görüşmek istediğimi söyledim. “İşi var, sizi ilgili kişiyle görüştürelim” dediler, bir bayana götürdüler. Kendisine şehitliği bulmada güçlük çektiğimi, oraya bir levha, şehitlik hakkında yazılı bir pano koymanın yararlı olacağını söyledim. Bir de, şehitliğin gövdesindeki 20×60 cm ölçüsündeki tahtayı sordum. Bayan bana: “Düşen uçağın pervanesi..” dedi.
Sesimi yükselttim: “Bunu kimse bilmez. İnsan bunu bari yazar.” Böylesi tutumlarla milli tarihimizin önemsenmediğini, küçük görülüp örtüldüğünü söyledim. İnsan içinde yaşadığı devletin ve milletin tarihine bu kadar ilgisiz kalmamalı. Yunan zulmü gören Afyonkarahisar’daki ailelerin bugünkü torunlarından illerindeki yerel yöneticilere şöyle çıkışmalarını bekliyorum:
“Ey yönetici! Sen ve senin ailen Yunan vahşetini yaşamamış olabilir. Ama bizim ailemiz Yunan vahşetini yaşadı. Milli tarihimizi yazın. Milli heyecanı diri tutun. Sizin göreviniz bu!..”
Devamı var
