Bu köşe yazısı, eğitim sisteminin temel görevlerini bireysel, toplumsal, siyasal ve ekonomik olmak üzere dört ana başlık altında detaylandırarak incelemektedir. Yazar, ideal bir sistemin kişisel gelişimi desteklemesi, kültürel mirası aktarması, demokratik vatandaşlar yetiştirmesi ve ülke ekonomisine nitelikli iş gücü kazandırması gerektiğini vurgulamaktadır. Ancak mevcut yapının, öğrencilerin yeteneklerini tespit edememesi ve liyakat yerine biat kültürüne öncelik verilmesi gibi nedenlerle bu işlevleri yerine getiremediği savunulmaktadır. Kurumlara sızan çeşitli yapıların ve siyasi zihniyetin, eğitim sisteminin modern çağın ihtiyaçlarına cevap vermesini engellediği üzerinde durulmaktadır. Sonuç olarak kaynak, Türkiye’deki eğitim sisteminin mevcut aksaklıklarını yapısal ve yönetimsel sorunlar çerçevesinde eleştirel bir dille özetlemektedir.
Eğitim sisteminin bireyleri, toplumu, ülkeyi modern çağın ihtiyaçlarına göre yetiştirmek açısından belirli işlevleri vardır. Bunlar; Bireysel İşlevler, Toplumsal İşlevler, Siyasal İşlevler, Ekonomik İşlevler olmak üzere 4 grupta sınıflandırılabilir. Eğitim sistemi bu işlevleri gerçekleştirebildiği nispette bireyler mutlu, toplum sağlıklı ve istikrarlı, ülkenin siyasal ve ekonomik yapısı güçlü olur. Eğitim sisteminin 4 grupta sınıflandırdığımız işlevlerini daha da somutlaştıralım. Şöyle ki;
Bireysel İşlev
- Bireyin kendini gerçekleştirmesine yardımcı olmak.
- Öğrencinin gelişimini sağlama.
- Bireyi mesleğe hazırlama.
- Bireye ilgi, ihtiyaç ve yetenekleri doğrultusunda bilgi, beceri ve tutum kazandırma.
Toplumsal İşlev
- Kültürel mirası yeni kuşaklara aktarma.
- Bireyin toplumsallaşmasını sağlama.
- Toplumun gelişimini ve devamlılığını sağlama.
- Bireylere toplumsal sorunları çözme becerisi kazandırma.
Siyasal İşlev
- Ülkenin anayasal ve siyasal düzenini benimseyen ve koruyan bireyler yetiştirme.
- Milli bilinci güçlendirme.
- Lider yetiştirme.
- İyi vatandaş yetiştirme.
- Bilinçli seçmen yetiştirme.
- Demokratik özellikleri bireye kazandırma.
Ekonomik İşlev
- Bilinçli üretici ve tüketici yetiştirmek.
- Ülke kalkınmasının gerektirdiği nitelikli insan gücünü yetiştirmek.
- Ülke kaynaklarını etkili ve verimli kullanmak için gerekli bilgiyi kazandırma.
- Bireylere bilgi ve beceri kazandırarak üretimi gerçekleştiren bireyler yetiştirmek.
Eğitimin işlevlerini ayrıntılı olarak açıkladıktan sonra şimdi eğitim sisteminin bu işlevleri yerine getirip getiremediğini açıklamaya çalışalım. Burada amacım, eğitim sisteminin işlevlerini yerine getirebilmesi açısından gözlemlerime dayanan bir tespit yapmaktır. Eğitimin işlevlerini yerine getirme bakımından eksiklikler var ise bunların sebepleri ve çözüm yolları ayrı bir yazının konusudur.
Bireysel İşlev Yönünden: Eğitimin bireysel işlevlerini yerine getirebilmek için bireylerin, yani öğrencilerin ilgi, yeteneklerinin ölçülmesi, ihtiyaçlarının tespit edilmesi şarttır. Bunlar yapılmadan öğrencilerin gelişmelerini sağlamak; ilgi, ihtiyaç ve yetenekleri doğrultusunda bilgi, beceri ve tutum kazandırmak imkânı yoktur. Maalesef, ülkemizde, özellikle ilköğretim seviyesinde öğrencilerin ilgi ve yeteneklerinin ölçülmesine, ihtiyaçlarının tespit edilmesine yönelik çalışma yapılmamaktadır. Bu yapılmayınca da eğitimin bireysel işlevleri tam manasıyla yerine getirilememektedir. Bireyler, yani öğrenciler, ilgi ve yetenekleri doğrultusunda eğitim alma, bu yönde ilerleme, ilgi ve yeteneklerine uygun meslek sahibi olma imkânlarından mahrum kalmaktadırlar.
Toplumsal İşlev Yönünden: Son 20-30 yıldır, tarikat ve cemaatler büyük oranda Milli Eğitim Bakanlığına ve üniversitelere sızmıştır. Bu sızma nedeniyle eğitimin toplumsal işlevlerini yerine getirebilecek ders programları ve etkinliklerin planlanması ve uygulanmasında sıkıntılar yaşanmaktadır. Eğitim kurumlarında kilit noktalardaki bazı yöneticiler eğitimin toplumsal işlevlerini gerçekleştirecek çalışmaları yapmadıkları gibi bu çalışmaları yapabilecek öğretmenlere de engel olmaktadırlar. Bu nedenlerle, eğitim sistemi maalesef toplumsal işlevlerini yerine getirememektedir.
Siyasal İşlev Yönünden: Eğitim sisteminin siyasal işlevlerini yerine getirebilmesi için öncelikle devleti yöneten siyasal kadroların bu işlevlere önem veren bir zihniyete sahip olması gerekmektedir. Ancak, son 20-30 yıldır devleti yöneten kadrolarda bu zihniyet mevcut değildir. Devleti yöneten siyasi kadrolar için demokrasi işine geldiği zaman binilecek, işine gelmediğinde inilecek bir tramvaydır. Devleti yöneten siyasi kadrolar biat kültürü ile yetişmiş kadrolardır. Bu kadrolar, üstlerine karşı tam bir teslimiyetle bağlı olup verilen emirleri itirazsız yerine getirmekte, astlarından da aynı itaat ve bağlılığı beklemektedirler. Siyasi kadrolardaki bu zihniyet maalesef eğitim kurumlarındaki yöneticilere yansımıştır. Halen görevdeki eğitim yöneticileri bu nitelikteki kişilerden oluşmaktadır. Üniversitelerin durumu da farklı değildir. Okullarında, üniversitelerinde biat kültürünün hâkim olduğu bir eğitim sisteminden siyasal işlevlerini yerine getirmesini beklemek aşırı iyimserliktir. Bu nedenlerle, eğitim sistemi maalesef siyasal işlevlerini de yerine getirememektedir.
Ekonomik İşlev Yönünden: Eğitim sisteminin ekonomik işlevlerini yerine getirebilmesi için Milli Eğitim Bakanlığında, YÖK’te ve üniversitelerde eğitim sistemi ile ekonomi arasındaki çift yönlü, karşılıklı ilişkinin ve bu ilişkinin öneminin farkında olan yöneticilerin işbaşında olması gereklidir. Maalesef, Milli Eğitim Bakanlığında, YÖK’te ve üniversitelerde işbaşında olan kadrolar bu niteliklere haiz değildirler. Bu kurumlara yönetici atanırken ehliyet ve liyakat yerine biat edecek yandaşlara öncelik verilmektedir. Hal böyle olunca, eğitim sistemi, başta mesleki eğitim olmak üzere ekonomik işlevlerini yerine getirememektedir.
