ASGARİ ÜCRET ÇIKMAZI: İŞÇİ AÇLIKLA, ESNAF İFLASLA MÜCADELE EDİYOR!

Rıza Tahir Yel avatarı
ASGARİ ÜCRET ÇIKMAZI: İŞÇİ AÇLIKLA, ESNAF İFLASLA MÜCADELE EDİYOR!

Asgari ücret tartışması yine işçi ile işveren arasındaki pazarlığa sıkıştırılıyor. Oysa Türkiye’de işçi aldığı maaşla geçinemiyor, Anadolu’nun KOBİ’si artan maliyetler ve ağır finansman yükü altında ayakta kalmaya çalışıyor. Sorun yalnızca ücretin kaç lira olacağı değil; emeğin karşılığını aldığı, üreticinin kazandığı ve işletmelerin istihdamı sürdürebildiği bir ekonomik düzenin kurulamamasıdır. İşçiyi korumak için KOBİ’yi batırmak, KOBİ’yi yaşatmak için işçiyi yoksulluğa mahkûm etmek zorunda değiliz!

Emeği korumadan üretim ekonomisi kurulamaz, üreticiyi yaşatmadan da işçiye refah sağlanamaz!
Türkiye’de her yılın sonuna doğru aynı tartışma yeniden başlıyor. Asgari ücret ne kadar olacak? İşçinin cebine kaç lira girecek? İşverenin maliyeti ne kadar artacak? Hükümet hangi rakamı açıklayacak?
Oysa bu yıl asgari ücret tartışmasını yalnızca işçi ile işveren arasındaki bir pazarlık olarak görmek, Türkiye ekonomisinin gerçek sorununu anlamamak demektir. Çünkü bugün Türkiye’de işçi geçinemiyor, küçük işletme ayakta kalamıyor, esnaf sermayesini koruyamıyor. Üstelik bu iki kesim birbirinin düşmanı değil; aynı ekonomik yanlışların bedelini ödeyen iki toplumsal kesimdir.
Millî ekonomi, üretim ve sosyal adalet anlayışı açısından meseleye baktığımızda karşımızda çok daha büyük bir sorun duruyor: Üreten Türkiye’nin sermayesi eriyor, emeğin karşılığı küçülüyor ve orta direk her geçen gün biraz daha güç kaybediyor.
Asgari ücret komisyonu masaya oturmadan önce bu gerçeği konuşmak zorundayız.
Masanın görünmeyen dördüncü tarafı: Enflasyon!
Asgari Ücret Tespit Komisyonu’nun üç tarafı var: İşçi, işveren ve hükümet. Ancak bugün masada görünmeyen, fakat bütün tarafların kararlarını etkileyen dördüncü bir aktör daha bulunuyor: Enflasyon.
14 Kasım’da Türk-İş’in 2027 asgari ücret görüşmelerine katılım konusunda henüz karar vermediğini ve komisyonun yapısına yönelik itirazlarının devam ettiğini açıklaması, tartışmanın daha başlangıç aşamasında olduğunu gösteriyor.
İşçi tarafı mevcut komisyon yapısının adil olmadığını düşünüyor. İşveren tarafı artan maliyetleri karşılamakta zorlanıyor. Hükümet ise enflasyonla mücadele ve çalışanların gelirini koruma hedeflerini birlikte yürütmek zorunda.
Ancak bütün bu tartışmaların ortasında vatandaşın çok basit bir sorusu var:
Aldığım maaşla ay sonunu nasıl getireceğim?
2026 yılı için net asgari ücretin 28 bin 75 TL olarak açıklanmış olması, tek başına çalışanların refah seviyesini göstermiyor. Önemli olan bu ücretin kira, gıda, ulaşım, enerji, eğitim ve sağlık harcamaları karşısındaki satın alma gücüdür.
Bir işçi maaşını aldığı gün borçlarını ödüyor, kredi kartının asgarisini yatırıyor, mutfak alışverişini yapıyor ve daha ayın ortasına gelmeden yeniden borçlanmak zorunda kalıyorsa burada ücretin yalnızca nominal büyüklüğünü tartışmak anlamsızlaşır.
Ücret artışı, hayat pahalılığının gerisinde kalıyorsa çalışanın cebine giren rakam büyürken hayat standardı küçülür.
İşte asıl mesele budur.
İşçinin hakkı ile KOBİ’nin yaşama hakkı karşı karşıya getirilemez!
Şimdi Anadolu’daki küçük sanayicinin, atölye sahibinin, tekstil üreticisinin ve esnafın penceresinden bakalım.
Gaziantep’te fason üretim yapan bir tekstil atölyesini düşünün. İşletme sahibi sipariş almak için müşterisiyle fiyat pazarlığı yapıyor. Rakibiyle rekabet edebilmek için üretim maliyetini mümkün olduğunca düşük tutmaya çalışıyor. Elektrik, kira, hammadde, nakliye ve finansman giderleri her ay işletmenin sermayesini biraz daha eritiyor.
Üstelik siparişler eskisi kadar düzenli değil. Müşteriler vadeleri uzatıyor. İşletme sahibi ürettiği malın parasını zamanında tahsil edemiyor.
Fakat maaş günü geldiğinde işçisinin ücretini ödemek zorunda.
Elbette ödemeli! Çünkü o işçi de evine ekmek götürmek, çocuklarını okutmak ve insanca yaşamak istiyor.
Ancak işletme sahibinin de bir gerçeği var: Kasasında yeterli para yoksa, krediye yüksek maliyetle ulaşıyorsa ve siparişleri azalıyorsa ücret artışının tamamını kendi imkânlarıyla karşılaması mümkün olmayabilir.
TCMB kaynaklı haftalık verilere göre 6 Kasım 2026 haftasında, KMH ve kurumsal kredi kartları hariç TL ticari kredi faizinin ağırlıklı ortalaması yüzde 46,25 seviyesindeydi.
Şimdi bir işletme sahibinin durumunu düşünelim. İşletme sermayesini krediyle karşılıyor, stokunu borçla alıyor, müşterisinden parasını aylar sonra tahsil ediyor. Bir taraftan finansman maliyeti, diğer taraftan yükselen ücret ve diğer işletme giderleri…
Böyle bir ortamda yalnızca işverene daha yüksek maaş ödeme zorunluluğu getirmek, sorunun çözümü değildir.
Çünkü işletmenin üretim kapasitesi daralırsa önce fazla mesailer azalır, sonra yeni işçi alımı durur, ardından mevcut istihdam tehlikeye girer.
Sonunda hem işçi hem işveren kaybeder.
Meseleye bakıldığında devletin görevi işçiyi işverenle karşı karşıya getirmek değil, her ikisinin de ekonomik olarak ayakta kalabileceği üretim ortamını oluşturmaktır.
Vergi ve prim yükü: Ücretin görünmeyen maliyeti
Türkiye’de ücret tartışmalarının önemli bir boyutu da brüt ücret ile işverenin toplam maliyeti arasındaki farktır.
İşçi, hesabına yatan net maaşa bakıyor. İşveren ise brüt ücretin yanında işveren sigorta primlerini, işsizlik sigortası primini ve diğer istihdam maliyetlerini hesaplıyor.
Bunun üzerine işçinin ücretinden yapılan kesintiler ve asgari ücretin üzerindeki ücretlerde gelir vergisi dilimlerinin etkisi de ekleniyor.
Asgari ücretin gelir vergisi ve damga vergisinden istisna tutulması önemli bir uygulamadır. Ancak bu durum, ücretlerin vergi dilimlerine girmesiyle ortaya çıkan sorunları ve işveren üzerindeki toplam prim yükünü ortadan kaldırmıyor.
Özellikle ücret artışlarının enflasyon karşısında kısa sürede eridiği bir ekonomide vergi dilimlerinin güncellenmesi, çalışanların yıl içinde yaşadığı net ücret kayıplarının önlenmesi açısından önem taşıyor.
Devlet burada iki şeyi birlikte düşünmelidir: İşçinin eline geçen net ücret korunmalı, işverenin istihdam maliyeti de üretim yapmayı imkânsızlaştırmamalıdır.
Çünkü istihdamın sürdürülebilir olmadığı bir ekonomide sosyal adalet de sürdürülebilir değildir.
Türkiye’nin ihtiyacı ücret kavgası değil, üretim seferberliğidir!
Bizim itirazımız, işçinin daha yüksek ücret istemesine değil; işçinin aldığı ücretin hayat pahalılığı karşısında değersizleşmesine ve bu sorunun yalnızca ücret pazarlığıyla çözülebileceğinin düşünülmesinedir.
Aynı şekilde küçük işletmenin istihdam maliyetinden endişe etmesine de karşı çıkamayız. Çünkü Türkiye’nin üretim gücünün önemli bir bölümü bu işletmelerin omuzlarında yükseliyor.
Devletin önceliği, üretim yapan işletmeleri korumak ve çalışanların refahını yükseltmek olmalıdır.
Bu noktada birkaç somut adımın atılması gerekiyor.
Birincisi: Asgari ücret belirlenirken yalnızca geçmiş enflasyon değil, çalışanların gerçek yaşam maliyeti ve önümüzdeki dönemin enflasyon beklentileri de dikkate alınmalıdır. Ücretin satın alma gücünü koruyan şeffaf bir hesaplama yöntemi oluşturulmalıdır.
İkincisi: Küçük ve orta ölçekli işletmeler için SGK işveren primi desteği güçlendirilmelidir. Ancak bu destek herkese koşulsuz dağıtılmamalı; istihdamını koruyan, kayıtlı çalışanını azaltmayan ve üretim yapan işletmelere yöneltilmelidir.
Üçüncüsü: Vergi dilimleri, çalışanların ücret artışlarının yıl içinde vergi nedeniyle erimesini önleyecek şekilde düzenlenmelidir. Vergi adaleti, yalnızca gelir toplamak değil, emeğin karşılığını korumaktır.
Dördüncüsü: KOBİ’lerin işletme sermayesine erişimi kolaylaştırılmalıdır. Üretim ve istihdam odaklı, erişilebilir maliyetli kredi mekanizmaları oluşturulmalı; finansmana erişimde küçük işletmelerin dezavantajı giderilmelidir.
Beşincisi: Bölgesel asgari ücret tartışması dikkatle ele alınmalıdır. Türkiye’nin farklı bölgelerinde yaşam maliyetleri ve ekonomik koşullar farklı olsa da çalışanları düşük ücretli bölgelerde yaşamaya mahkûm edecek bir uygulamaya izin verilmemelidir. Bunun yerine ulusal asgari ücret tabanı korunmalı, bölgesel işveren destekleri ve istihdam teşvikleri geliştirilmelidir.
Millî ekonomi, güçlü işçi ve ayakta kalan işletme demektir!
Türkiye’nin ekonomik bağımsızlığı yalnızca büyük şirketlerin büyümesiyle sağlanamaz. Anadolu’daki tekstil atölyesinin, mobilya imalathanesinin, tarımsal işletmenin, küçük sanayicinin ve esnafın ayakta kalması gerekir.
Bir ülkede işçi çalıştığı hâlde yoksullaşıyorsa orada gelir dağılımı sorunu vardır.
İşveren üretim yaptığı hâlde sermayesini kaybediyorsa orada üretim ekonomisi sorunu vardır.
Gençler iş bulamıyor, işletmeler nitelikli çalışan bulmakta zorlanıyor, çiftçi ürettiğinin karşılığını alamıyor ve esnaf dükkânını açık tutabilmek için borçlanıyorsa orada bütüncül bir ekonomik politika ihtiyacı vardır.
Savunulması gereken millî ekonomi anlayışı, emeği ve sermayeyi birbirine düşman eden değil, ikisini de Türkiye’nin üretim gücünün temel unsurları olarak gören bir anlayıştır.
Bizim için mesele yalnızca asgari ücretin kaç lira olacağı değildir. Mesele, o ücretle bir ailenin insanca yaşayıp yaşayamayacağı ve o ücreti ödeyen işletmenin ertesi gün kapısını açıp açamayacağıdır.
Önce üretim, önce emek, önce güçlü Anadolu ekonomisi!
Asgari ücret tartışmasını bir kez daha işçi ile işverenin karşı karşıya getirildiği bir pazarlığa dönüştürürsek yine asıl sorunu gözden kaçıracağız.
İşçiyi korumak için KOBİ’yi batırmak, KOBİ’yi yaşatmak için işçiyi yoksulluğa mahkûm etmek zorunda değiliz.
Bunu yapmak zorunda olduğumuzu söyleyenler, Türkiye’nin önündeki ekonomik çıkmazı çözmek yerine yönetmeye çalışıyorlar demektir.
Türkiye’nin ihtiyacı emeğin ucuz olduğu bir ülke değil, emeğin karşılığının verildiği ve üretmenin kazandırdığı bir ülkedir.
Çünkü güçlü Türkiye; işçisinin yoksul, esnafının borçlu, sanayicisinin üretimden vazgeçtiği bir Türkiye olamaz.

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

0/30 karakter

Giriş Yap

Haberiniz ayrıcalıklarından yararlanmak için hemen giriş yapın veya hesap oluşturun, üstelik tamamen ücretsiz!