Tunalı’nın bu makalesi, Osmanlı Devleti döneminde farklı coğrafyalardan göç eden kişilerin ve ailelerin gittikleri yerlerde nasıl “Türk” olarak anıldığını ele almaktadır. Geçmişteki devşirme sistemi ile günümüzdeki beyin göçü olgusunu karşılaştıran yazar, Osmanlı pasaportuyla göç ederek dünyada önemli konumlara gelen Carlos Menem ve Nayip Bukele gibi devlet başkanlarından örnekler vermektedir. Ayrıca kökleri Lübnan’ın Zahle bölgesine dayanan Tom Barrack’ın ailesinin de Amerika’da uzun yıllar Türk kimliğiyle tanındığına değinilmektedir. Metinde, göçmenlerin psikolojilerine ve güç dengelerinin bu kimlik algıları üzerindeki belirleyici rolüne dikkat çekilmektedir. Son olarak, Türkiye’nin yeniden güçlü bir konuma gelmesi durumunda bu ailelerin kökenleriyle gurur duyacağı ifade edilmektedir.
Vekâlet savaşçıları sadece ateşli silahları kullananlar değil. Onlardan daha yakıcı-yıkıcı tetikçiler var. Adları başkan, bakan, şu veya bu yüksek bürokrat. Milliyetlerinden bağımsız olarak beraber düşüneceklerimiz de var.
Önce bildiğimiz silahlı tetikçilere bakalım: Cepheye sürülenler, vurduya kırdıya alışmış, İŞİD gibi, PKK ve türevleri gibi kansız yaşayamayan insan ve gruplar. Nasıl oluyorsa büyük çoğunluğu da bizim coğrafyamızdan. Büyük ve orta boy devletler, onları kolayca ele geçiriyor. İçeride birliği sağlayamayan, dengesi bozulan her yerde parasını verenler adına iş yapıyorlar.
YENİ VE ESKİ DEVŞİRME SİSTEMLERİ
İnsan devşirmenin devirlere göre değişen şekilleri var. Göç ayrı bir olgudur. Göç almak için cazip ülke olacaksınız. Büyük zekâları devşirmenin yolu sadece para ve rahat çalışma ortamı değil. Çok yönlü imkânla kafa ve gönül rahatlığı sunuyorsanız gelirler. Bugün Batı öndedir ve yetişmişlerle yetişecekleri çekiyor.
Osmanlı’da, dünyanın en büyük devletinin sadrazamlığı (başbakanlığı) dâhil her makam devşirilenleri beklerdi. Sisteme kör kör kızanlar için hatırlatayım, Türk yönetme dehasının bulduğu bir sistemdi ve çok cazipti. Devşirilenler niçin devşirildiklerini bilirlerdi. Kendi kimliklerini bırakır ve seve seve Türk olurlardı. Fatih Kanunnamesi’ni okuyun, orada bütün açıklığıyla vardır: Devşirilen Türk’e verilir. Kültürü edinir. Yaşar hâle gelir. Türkçe barajdır. Bir süre sonra devşirilen tam yetişememişse, başka bir Türk’ün yanına verilir ve orada yetiştirilmeye hazır hâle gelir. Sistem budur.
Devşirilen artık Türk’tür. Bugün de torunları aramızda yaşıyor. Düne bugünden bakmadan (anakronizme düşmeden), devri içinde anlamaya çalışmak ve fikir söylemek gerekli iştir.
YENİ ZAMANLARIN DEVŞİRMELERİ
Bugün beyin göçü dediğimiz devşirmenin kuralları Osmanlı sistemi kadar net değildir. Bir kere güç, o güç değildir. Devir de o devir değildir. Şimdi de özel seçilenler ve normal göç hareketleriyle gidenler vardır. Barrack’ın ailesi 1922’de Lübnan’dan göçenlerdendir. Son durakları Amerika’dır.
Göçmenlik hiçbir yerde kolay değildir. Barrack parlak bir iş adamıdır. Arap olduğu için Birleşik Arap Emirlikleri adına etki ajanlığı yapmakla suçlanmış, 2022’de beraat etmiştir. Kendisini ispat etmesi gerekmiştir. Trump’ın, onun bu suçlanmadan doğan zaafını değerlendirdiği de açıktır. Amerika için her bakımdan kullanışlılığı görülüyor. İyi bir seçim olduğu açık.
OSMANLI PASAPORTUYLA GÖÇENLER
Birinci Dünya Savaşı içinde ve sonrasında Osmanlı pasaportuyla çoğunlukla Latin Amerika’da göç edenler dünün ve bugünün dünyasında önemli roller üstleniyorlar. Siyasettekileri söyleyeceğim ama en önemlisi edebiyatta da çok parlak isimler çıktı. Nobel alan Amin Maalouf yanında Halil Cibran ve onlara yakın değerde onlarca isim var.
Osmanlı tebaası oldukları için yerli halk tarafından doğrudan “Türk” anlamına gelen El Turco olarak adlandırılmışlardır. Dikkatinizi çekerim, Osmanlı vatandaşı iseniz kim olursanız olun, nereye giderseniz gidin adınız Türk’tür.
Orta Doğu’dan göçenlerden epeycesi benzer şekilde öne çıkmışlardır. “Neden başka yerden göçenler değil de Osmanlı topraklarından göçenler bu kadar öne çıkıyor?” sorusunu sormak lazım. Düşünün, Filistin ve Ürdün bölgesi bizim en parlak isimlerin çokça çıktığı yerlerimizden değildir. Buna rağmen bizden giden ailelerin çocuklarından devlet başkanı olanlar vardır. Bir değil, iki değil, üç değil.
EL TURCO
En meşhuru 1989-1999 yılları arasında devlet başkanlığı eden Arjantin Devlet Başkanı Carlos Menem’dir. Ailesi Suriye’den göçtüğü için El Turco lakabıyla anılır. Lakabı adının önüne geçmiştir. Daha yenileri sayalım. Ailesi Osmanlı pasaportuyla 1921 yılında Kudüs ve Beytüllahim’den göç eden Nayib Bukele, şimdi El Salvador devlet başkanıdır. Babaannesi ve dedesi Hristiyan’dı. Anneannesi Roma Katoliği ve dedesi Rum Ortodoksuoydu. Ona da Türk deniyor. Başka isimler de var. İsteyen Google Amca’ya sorarak da görebilir.
Gelelim Barrack’ın Türklüğüne. 9 Eylül’de Ankara’da verdiği resepsiyonda kendisi açıkladı: “Büyükannem ve büyükbabam 1900 yılında Amerika’ya geldiklerinde, uyruk hanesinde ‘Türk’ yazan pasaportlar taşıyorlardı. Her yerde bize böyle hitap edilirdi. Büyükbabam ‘Türk’ lakabıyla anıldı ve bu, 50 yıl daha devam etti”.
Arap ve Hristiyan Barrack ailesi Lübnan’ın Zahle’sindendir. Osmanlı Türkiyesinde Zahle, üzümü ve rakısıyla meşhurdur. Yahya Kemal’in Yol Düşüncesi şiirinde geçer: “Ne Şam semasını yâlel’le dolduran şarkı, / Ne Zahle’nin üzümünden çekilmiş eski rakı, / Felekten özlediğim zevki verdiler, heyhât!”. Arif Nihat Asya da “Sık sık evimde sohbet olur; gel: misafire, / Kendim su içtiğim geceler, “zahle” söylerim” der. Barrack ailesi bu Zahle’dendir.
Amerika’da 50 yıl Türk denerek yaşadılar. Sonra Amerikanlaştılar. Şimdi torun Barrack, ülkesinin bölgemizdeki çok yönlü projesini yürütüyor. Amerikanlığını pekiştirmek için de keskin davranıyor. Göçmenlerin bu psikolojilerini de unutmamak lazım.
Şunu da söylemeliyim, biz tekrar güçlü olursak Barrack ve benzeri ailelerin fertleri Türk pasaportlarını dünyanın her yerinde bayrakla beraber coşarak sallayacaklardır.
