Kredi kartı ekstrenize bakarken ne kadar çok platforma abone olduğunuzu fark ettiğiniz oluyor mu? Dijital dünyada ‘alışveriş’ anlayışı kökten değişti. Bir zamanlar ödemeyi yaptığımız an biten satın alma süreci, yerini “iptal edene kadar süren” ucu açık bir abonelik ekonomisine bıraktı. Girişi sadece tek bir tık kadar kolay, çıkışı ise labirenti andıran bu sistem; filmden müziğe, bulut depolamadan yapay zekâya kadar hayatımızın her alanını görünmez bir aylık faturaya bağlıyor.
Tek tek bakıldığında önemsiz görünen bu küçük kalemler bir araya geldiğinde ise sessizce büyüyen ciddi bir bütçe kalemine dönüşüyor. Öyle ki, Türkiye’de temel dijital aboneliklerin en düşük paketlerini bile bir araya getirdiğimizde aylık ortalama maliyet 1.800 lirayı, yıllık ise 20 bin liranın üzerini buluyor. Üstelik bu tutarlara, dijital aboneliklerin temelini oluşturan internet faturası bile dâhil değil…
İnternet faturasını mobil olarak dahil ettiğimizde en düşük bireysel abonelik paketlerini tercih eden bir kişinin, aylık ortalama maliyeti 2.200 lirayı, yıllık ise 27 bin lirayı aşıyor.
İnternet ödemesi hariç ortalama abonelik fiyatları
- Film/dizi: Netflix 190-380 TL – Disney – 250-450 TL – Prime Video 70 TL – HBO Max 230 TL
- Video: YouTube 120 TL
- Müzik: Spotify 100 TL
- Yapay zekâ: Gemini 50-1.990 TL– OpenAi 250-1.000 TL
- Spor: TOD 350-500 TL
- Tasarım: Canva 240-340 TL– Adobe 825 TL
- Ofis: Microsoft 330 TL
- Bulut depolama: Google One 38-130 TL– iCloud 50-550 TL
Youtube, Spotify, yapay zekâ ve bulut depolama uygulamaları aslında kullanıcılara ücretsiz bir kullanım seçeneğini sunuyor, ancak ücretsiz versiyonlarda reklamlar engellenemiyor. Spotify, ChatGPT gibi uygulamalarda ise ücretsiz kullanım kısıtlanıyor, kullanıcılar belirli bir süre ya da tüketim sınırı aşıldıktan sonra hizmetlerden yine belli bir süre yararlanamıyor.
Türkiye’de bir kişinin, gündelik hayatta en çok yararlanılan bu hizmetler için ödeyeceği aylık ortalama tutarlar, en düşük bireysel abonelik planı tercih edilerek hesaplandığında şu şekilde:
Film/dizi izlemek (Netflix, Prime Video, Disney, HBO Max) için 185 lira, video izlemek (Youtube) için 120 lira; müzik dinlemek (Spotify) için 100 lira; yapay zekâ kullanmak (OpenAi, Gemini) için 150 lira; spor müsabakalarını takip etmek (TOD) için 350 lira; tasarım yapmak (Adobe, Canva) için 532 lira; ofis programları kullanmak (Microsoft 365) için 330 lira; dosya depolamak (iCloud, Google One) için 38 lira.
Seçilen popüler uygulamaların ve sitelerin aylık ücretlerinin kategori bazında ortalaması alınarak yapılan bu harcamalar hesaplandığında, bir kişinin bu aboneliklerin en düşük bireysel paketlerinden birini aynı anda satın alması hâlinde aylık toplam maliyeti 1.805 lira oluyor. Yıllık olarak düşünüldüğünde ise bu tutar 21 bin 660 lira olarak karşımıza çıkıyor.
Elbette tutar, uygulamada sunulan özelliklerin niteliği ve sayısı arttıkça yükseliyor. Örneğin minimum 38 lira olarak baz alınan Google One abonelik planı, ayda yalnızca 30 GB depolama alanına tekabül ediyor. Eğer daha kapsamlı planlardan yararlanmak istiyorsanız aylık ödeyeceğiniz ücret toplam 4 bin 865 lira oluyor. Eğer aynı anda bütün kategorilerden her uygulamanın aboneliğine sahip olmak isterseniz, aylık toplam en düşük 3 bin 93, en yüksek 7 bin 15 lira masrafınız var demektir.
Aylık dijital abonelik gideri; en ucuz plandan yalnızca film izlemek, müzik dinlemekle birlikte okul için tasarım ve ofis programları kullanacak bir öğrenci için 898 lirayken; yalnızca eğlence amaçlı tüketim yapan bir kullanıcı için 960 liraya denk geliyor.
İnternet faturası en az 500 liradan başlıyor
Aboneliklerin sağladığı imkânlar ise yalnızca hâlihazırda bir internet sağlayıcının erişimine sahip iseniz kullanılıyor elbette. Kullandığınız cihaz için ödediğiniz ayrıca bir mobil veri veya Wi-Fi ücreti yok ise dijital tüketim de mümkün olmuyor, bu sebeple uygulamalar için yapılan hesaba bir de aylık internet faturasını eklemek gerekiyor.
Türk Telekom ve Vodafone’un 20 GB’lık mobil hücresel veri için 465 lira, Turkcell’in 15 GB’lık 500 lira tarifesi bulunuyor. Bu fiyatlar ev interneti söz konusu olduğunda ise 100 Mbps için Türk Telekom 925 lira, Turkcell 950 lira teklif ederken; Vodafone 200 Mbps için 889 lira teklif ediyor.
Bütün verileri tek bir tutarda toplayacak olursak, her kategoriden en az bir uygulamayı mobil hücresel veriyle birlikte kullanan bir kişinin toplam gideri aylık minimum 2.270 lira, yıllık ise 27 bin 240 liraya karşılık geliyor.
Abonelik mezarlığı: Kullanıcıların yüzde 62’si son altı ayda en az bir aboneliğini kullanmamış
Sorun olarak görünen nokta ise sadece bu giderlerin artması değil, bazı abonelikler için devam eden ödemelerin farkında olunmamasından kaynaklanıyor. YouGov’un 2024’te 17 ülkeden toplanan verilerle hazırladığı “Abonelik Mezarlığı” adlı araştırması, aboneliği olan kullanıcıların yüzde 62’sinin son altı ayda en az bir aboneliğini kullanmamış olduğunu öne sürdü.
Self Financial’a ait 2026’da yapılan bir araştırma ise, anket katılımcılarının yüzde 59,9’unun en az bir kullanılmamış aboneliğe sahip olduğunu ortaya koydu.
Türkiye’yi kapsayan doğrudan bir araştırma henüz bulunmuyor, ancak ortaya çıkan ortak tablo, kullanılmayan aboneliklerin istisnai bir durum olmadığına işaret ediyor. Kullanıcının unutkanlığı bir gerçek; aboneliği kolaylaştıran, ödemeyi otomatikleştiren ve iptali zorlaştıran sistem ise bu unutkanlıktan doğan ödemelerin devam etmesine daha da uygun bir zemin sağlıyor.
Girmesi çok basit, çıkması ise bir o kadar zor
ABD’nin Federal Ticaret Komisyonu, tam da bu sebeple 2024’te abonelik sunan uygulamalara ‘kolayca iptal butonu’ eklemeyi kural olarak getirdi. Uygulamaların aboneliği kolayca başlattığı ancak sonlandırmayı ise bir o kadar zorlayıcı tasarlaması tüketicilerin dikkatini çekti. Konuyla ilgili günde yaklaşık 70 şikâyet üzerine komisyonun aldığı kararın ardından uygulamalar da önlem almaya başladı.
Ancak uygulamaların abonelik sürecinin incelendiği 2023 yılına ait“Staying at the Roach Motel” adlı araştırma, kullanıcıların bir değil her aşamada yönlendirildiğini gösterdi. Abonelikten sonra reklamların artırıldığı ve reklam süresinin uzatıldığı ücretsiz versiyon yetersiz sayılabiliyor. Bazı uygulamalarda, ücretsiz özellikler daha sonradan Premium, Plus gibi planlara dahil edilerek geçiş zorunlu kılınıyor. Ücretsiz deneme sürümleri de, kullanıcılara göre bir kerelik ihtiyaç duyulan kullanım için abonelik almayı cazip hâle getiriyor.
İptal butonu artık daha ulaşılabilir olsa da uygulamaların aboneliği sonlandırmayı isteyen kullanıcıya “Gitmek istediğine emin misin, gitmeden önce nedenini açıkla, iptal etmek yerine şu planı tercih etmeye ne dersin” gibi soru ve talepler yöneltmesi zaman kaybı yaratıyor.
Böylelikle, bir anlık kararla başlayan veya iptal süreciyle baş edilemeyen abonelikler, yığına dönüşüyor. Yani bu yeni düzen, yalnızca memnuniyetle hizmetten yararlanan müşteriden değil; artık yararlanmayan ancak iptal etmeyi unutmuş ya da zorlanan müşteriden de gelir elde edilmesini mümkün kılıyor.