MAHKEME BAŞKANI GÖREVDEN UZAKLAŞTIRILDI
Anayasa Mahkemesi’nin resmi internet sitesinde 30 Ekim akşamı yerel saatle 18.00 sıralarında yayımlanan kısa bir duyuruyla, Mahkeme Başkanı Bogdan Swieczkowski ile Başkan Yardımcısı Bartlomiej Sochanski’nin görevden uzaklaştırıldığı açıklandı. Duyurunun ardından siteye erişim kesildi.
Kararı duyuran Yargıç Anna Korwin-Piotrowska, bu adımın hukukun üstünlüğünü yeniden tesis etmek için zorunlu olduğunu belirterek, en kıdemli yargıç sıfatıyla mahkemenin yönetimini devraldığını bildirdi.
ZİNCİR TESTEREYLE KESİLDİ
Başbakan Donald Tusk’ın talimatıyla atılan bu adım, özellikle AB karşıtı kesimlerde sert tepkiyle karşılandı. Mahkeme binası polis barikatlarıyla çevrilirken çevrede protestolar başladı.
Görevden uzaklaştırılan Swieczkowski, destekçileriyle birlikte binaya gelerek polis barikatıyla karşılaştı. Polisin ana girişi zincirle kapatması üzerine Swieczkowski’nin destekçileri zinciri elektrikli disk testereyle keserek içeri girmeye çalıştı, ancak polis Swieczkowski’nin binaya girmesine izin vermedi. Swieczkowski ve muhalefet yanlısı protestocular, yaşananları yasa dışı bir darbe girişimi olarak nitelendirdi.
CUMHURBAŞKANI İLE YARGIÇ ARASINDA İTİŞME
Gelişmeleri uçakta öğrenen Nawrocki, Senegal ziyaretini yarıda keserek ülkeye döndü. Nawrocki, X hesabından yaptığı paylaşımda şu ifadeleri kullandı:
“Böyle bir anda Cumhurbaşkanı Polonya’da olmalıdır. Senegal uçuşumu yarıda kesiyorum. Geri dönüyorum.”
Saatler içinde Varşova’ya dönen Nawrocki, büyük bölümü PiS destekçisi binlerce protestocunun toplandığı mahkeme binasının önüne geldi. Binanın girişinde Korwin-Piotrowska, Cumhurbaşkanı’nı durdurmaya çalıştı. Nawrocki’nin kenara çekilmesini istediği, yargıcın ise içeri giremeyeceğini söyleyerek onu fiziksel olarak engellemeye çalıştığı anlar kameralara yansıdı. Kısa süreli itişmenin ardından Nawrocki binaya girdi.
BİNANIN ANAHTARLARI ALINDI
Cumhurbaşkanlığı Kabine Şefi Pawel Szefernaker, Nawrocki’nin Yüksek Mahkeme Birinci Başkanı Zbigniew Kapinski eşliğinde binaya girdiğini duyurdu. İçeri giren Nawrocki, Korwin-Piotrowska’nın yetkisini tanımadığını açıkladı. Cumhurbaşkanlığı Ofisi temsilcilerinin binanın anahtarlarını ele geçirmesiyle dışarıdaki protestolar sertleşti. Bazı göstericiler Tusk aleyhine sloganlar atarken, mahkemenin resmi X hesabından darbe yaşandığı yönünde paylaşım yapıldı.
BÜYÜKELÇİ İSTİFA ETTİ
Gelişmelerin ardından Polonya’nın Çin Büyükelçisi Jakub Kumoch görevinden ayrıldığını açıkladı. Kumoch, ülkedeki gelişmeler nedeniyle görevini sürdürmesinin artık mümkün olmadığını belirterek istifasını ve geri çağrılma talebini sunduğunu duyurdu. G20 Zirvesi için ABD’de bulunan Dışişleri Bakanı Radosław Sikorski ise Kumoch’a yanıt vererek görevinin profesyonellikten uzak bir şekilde sona erdiğini ve artık Cumhuriyet’i temsil etmediğini bildirdi.
KRİZİN ARKA PLANI
Anayasa Mahkemesi de dahil olmak üzere ülkenin yüksek yargı organları, mevcut hükümet ile 2015-2023 yılları arasında iktidarda kalan ulusal muhafazakâr Hukuk ve Adalet Partisi (PiS) arasında uzun süredir tartışma konusu. Muhalefet ve AB, PiS’i kilit yargı kurumları üzerinde siyasi denetim kurmakla suçlamış, bu düzenlemeler AB’nin Polonya’ya para cezası uygulamasına yol açmıştı. Mahkemenin AB hukuku yerine Polonya yasaları lehine kararlar vermesi de eleştirilmişti.
2023’te yargı bağımsızlığını yeniden sağlama vaadiyle göreve gelen Tusk hükümetinin adımları, Nawrocki de dahil PiS çizgisine yakın iki cumhurbaşkanının vetolarına takıldı. Hükümet, PiS döneminde atanan yargıçları görevden uzaklaştırmaya çalışırken Swieczkowski’yi parlamento çoğunluğunun seçtiği yargıçların göreve başlamasını engellemekle suçluyor.
TUSK VE ZİOBRO’DAN KARŞILIKLI AÇIKLAMA
Başbakan Tusk, X hesabından yaptığı açıklamada şu ifadelere yer verdi:
“Hukukun üstünlüğünü yeniden tesis etmek yükümlülüğümüzdür. PiS dönemindeki yıllar süren hukuksuzluğun ardından bu; zorlu, bazen acı verici bir süreçtir ve kararlı adımlar gerektirir. Başka bir yol yok.”
PiS’li eski Adalet Bakanı Zbigniew Ziobro ise kararı anayasal düzene yönelik açık ve yasa dışı bir saldırı olarak nitelendirerek kararlı ve korkusuz bir direniş çağrısında bulundu.