İsrail Merkez Seçim Komisyonu, yaklaşık 330 bini ilk kez oy kullanacak olmak üzere toplam 7,3 milyon seçmenin oy hakkına sahip olduğunu açıkladı. Sandıklar sabah 07.00’de açıldı ve 22.00’de kapanacak. Oy verme işleminin bitmesinin ardından televizyon kanalları ilk çıkış anketlerini yayımlayacak, ardından resmi sonuçlar gelmeye başlayacak.
KIL PAYI BİR YARIŞ BEKLENİYOR
Liberal seçmenler; 7 Ekim saldırıları, Gazze’deki savaş, İran ile yaşanan çatışmalar ve ülkenin uluslararası alanda giderek yalnızlaşması nedeniyle Netanyahu hükümetine öfkeli. Buna karşın sağ kesim, Netanyahu ile Emniyet Bakanı Itamar Ben-Gvir gibi sağcı müttefiklerinin arkasında duruyor. Bu cephenin en güçlü desteği ise işgal altındaki bölgelerde yaşayan yerleşimcilerden geliyor.
Kamuoyu yoklamaları, iktidardaki 19. yılını dolduran ve ülkenin en uzun süre görev yapan lideri olan Netanyahu’nun Likud partisi ve sağ müttefikleri ile eski Genelkurmay Başkanı Gadi Eisenkot’un liderliğindeki ittifak arasında çekişmeli bir yarışa işaret ediyor.
DERİN BİR BÖLÜNME
1948’deki kuruluşundan bu yana en çalkantılı dönemlerinden birini yaşayan ülkede bu seçim, 7 Ekim sonrası yükselen sağ dalga, Gazze’deki askeri operasyonlar ve sağcı hükümetin politikaları nedeniyle derin ayrışmaları gün yüzüne çıkardı.
Netanyahu karşıtı seçmenlerin önemli bir kısmı, başbakanın 7 Ekim saldırısı öncesinde uyarıldığı ancak bu uyarıları dikkate almadığı yönündeki haberleri gerekçe gösteriyor ve hükümetin hesap vermesini istiyor.
Eğitim Bakanlığı çalışanı ve Eisenkot destekçisi M.H., en öncelikli konunun ulusal bir soruşturma komisyonu kurulması olduğunu, toplumsal iyileşmenin ancak böyle başlayabileceğini söyledi. Netanyahu’nun gitmesini umduğunu belirten L.T. ise yeni bir hükümetin, Netanyahu’nun dünyadaki Yahudilere, İsrail’e ve ülkenin imajına verdiği zararın bir bölümünü onarabileceğini ifade etti.
Likud destekçisi 18 yaşındaki N.G. ise Netanyahu’nun 7 Ekim’den sorumlu tutulmasına karşı çıkarak onu İsrail için doğru lider olarak tanımladı ve savaşın mümkün olan en iyi şekilde yönetildiğini savundu. Pek çok genç seçmen de Netanyahu’ya oy vereceğini dile getirdi.
KAMPANYADA İRAN VURGUSU
Seçim kampanyasını savaş dönemindeki liderliği ve ABD Başkanı Donald Trump ile kurduğu yakın ilişki üzerine kuran Netanyahu, pazar günkü açıklamasında Trump’ın İran tehdidini kalıcı olarak ortadan kaldırmak için yeniden harekete geçmeye hazır olduğunu, ancak bunun yalnızca kendisi iktidarda kalırsa mümkün olacağını öne sürdü.
Eisenkot ise Netanyahu’yu korku, yalan ve tehdide dayalı bir kampanya yürütmekle eleştirdi. Trump’ın halkın seçtiği herhangi bir liderle tam iş birliği yapacağından emin olduğunu belirten Eisenkot, bir sonraki hükümetin İran’ın askeri nükleer kapasiteye ulaşmasını güç kullanarak ya da ABD destekli bir diplomatik uzlaşıyla engellemesi gerektiğini söyledi.
EISENKOT’UN VAATLERİ
İsrail’deki Yahudi liderliğindeki partilerin neredeyse tamamı gibi Filistin meselesinde iki devletli çözüme karşı çıkan Eisenkot, işgal altındaki Batı Şeria’da 2023’ten bu yana artan yerleşimci şiddetini eleştiriyor. Netanyahu’nun aşırı sağcı ortakları Itamar Ben-Gvir ve Bezalel Smotrich’e de karşı çıkan Eisenkot, bu bakanların İsrail’in dünyadaki itibarını zedelediğini savunuyor.
Öte yandan ırkçı söylemleriyle tartışma yaratan Ben-Gvir’in Yahudi Gücü partisinin anketlerde oylarını artırdığı görülüyor.
İsrail vatandaşı olan Filistin kökenli Arap azınlıktaki yüksek katılımın ise koalisyon hesaplarını Eisenkot lehine değiştirebileceği belirtiliyor. Eisenkot ortak değerler bulunmadığı gerekçesiyle Arap partileriyle ortaklığı reddetse de analistler, bu partilerin Netanyahu’yu iktidardan uzaklaştırmak için Eisenkot liderliğindeki bir azınlık hükümetine dışarıdan destek verebileceği senaryosunu güçlü görüyor.
Her iki liderin de 120 sandalyeli parlamentoda net bir çoğunluğa ulaşamaması ve koalisyon kurulamaması halinde, Netanyahu’nun gelecek yıl yapılacak yeni seçime kadar geçici başbakan olarak görevde kalması da ihtimaller arasında.
SONUÇLAR GÜNLER ALABİLİR
Hiçbir parti ya da blok net bir meclis çoğunluğu elde edemezse tablonun netleşmesi uzayabilir. Nihai oy sayımının 30 Ekim’e kadar tamamlanması, resmi sonuçların ise seçimden bir hafta sonra, 4 Kasım’da ilan edilmesi bekleniyor. Tablonun sandıklar kapandıktan birkaç saat sonra belirginleşmesi mümkün olsa da durumun tamamen aydınlanmasının haftalar sürebileceği ifade ediliyor.
KNESSET NASIL OLUŞUYOR
Normalde dört yılda bir yapılması gereken ancak sık sık erken seçime gidilen 120 sandalyeli Knesset’te sandalyeler, ulusal parti listeleri üzerinden nispi temsil sistemiyle dağıtılıyor. Partilerin meclise girebilmesi için yüzde 3,25’lik ulusal barajı aşması gerekiyor. Yaklaşık 12 partinin barajı geçmesinin beklenmesi, sayım ve sandalye dağılımı sürecini uzatıyor.
Sayımın tamamlanmasının ardından Cumhurbaşkanı Isaac Herzog parti liderleriyle görüşerek başbakanlık için kimi desteklediklerini soracak ve hükümeti kurma şansı en yüksek gördüğü ismi görevlendirecek.
HÜKÜMET KURMA SÜRECİ
Görevlendirilen adaya hükümeti kurmak için 42 güne kadar süre tanınacak. İsrail tarihinde hiçbir parti tek başına mutlak çoğunluk elde edemediği için hükümetler koalisyonlarla kuruluyor ve müzakereler çoğunlukla haftalar sürüyor. Her sandalyenin kritik olduğu bu yapıda küçük partiler belirleyici aktörlere dönüşebiliyor.
Görevlendirilen ismin başarısız olması durumunda diğer adaylara da şans tanınabiliyor. Hükümet kurulamazsa mevcut kabine geçici olarak görevine devam ediyor ve ülke yeniden erken seçime gidiyor.