Zafer Partisi Genel İdare Kurulu (GİK) Üyesi ve Türk Dünyasından Sorumlu Genel Başkan Başdanışmanı Gencehan Tunay, Moldova ile Gagavuz Özerk Yeri arasındaki gerilime ilişkin kapsamlı bir açıklama yaptı. Tunay, Gagavuz Türklerinin 1994 yılından bu yana anayasal güvence altında bulunan özerk statüsünün sistematik olarak daraltılmak istendiğine dikkat çekerek, Zafer Partisi olarak sürecin yakın takipçisi olacaklarını vurguladı.
Kişinev ile Komrat Arasındaki Gerilim Derinleşiyor
Moldova merkezi hükümeti (Kişinev) ile Gagavuz Özerk Yönetimi (Komrat) arasındaki hukuki ve siyasi kriz son dönemde kritik bir boyuta ulaştı. Yetki paylaşımı tartışmaları, yargısal müdahaleler ve reform süreçleri neticesinde Gagavuz Türkleri arasındaki geleceğe dair kaygıların tırmandığını belirten Gencehan Tunay, özerklik statüsünü tehdit eden gelişmeleri sıraladı.
Gagavuz kamuoyunda öne çıkan temel endişeler ve krizin ana boyutları şu şekilde özetlendi:
- Siyasi Yargılamalar ve Tutuklamalar: Gagavuzya’nın seçilmiş eski Başkanı Evghenia Guțul hakkında yürütülen yargı süreci ve ardından gelen tutuklama kararı, bölgedeki siyasi tansiyonu ve güvensizliği artırdı.
- Yetkilerin Merkezi İdareye Devri: Özerk yönetimin yetki alanında bulunan hayati mekanizmaların adım adım Kişinev’e devredilmesi yönündeki adımlar reaksiyon çekiyor.
- Halk Meclisi’nin İşlevsizleştirilmesi: Gagavuz Halk Meclisi’nin karar alma süreçlerinin zorlaştırıldığı, kanun yapma ve yönetim yetkilerinin daraltıldığı ifade ediliyor.
- Seçim Sistemi Müdahaleleri: Seçim mevzuatı ve kurumlarına yönelik merkezi müdahalelerin özerk yapının demokratik işleyişini hedef aldığı vurgulanıyor.
- AB Reformlarının Yan Etkileri: Moldova’nın Avrupa Birliği’ne uyum süreci kapsamında hayata geçirdiği reformların, zaman içinde Gagavuzya’nın anayasal ve statüsel haklarını fiilen işlevsizleştirdiği değerlendirmesi yapılıyor.
- Romanya ile Birleşme (Unire) Kaygıları: Moldova ve Romanya arasındaki muhtemel bir birleşme senaryosunun, Gagavuz Türklerinin geleceğini belirsizliğe sürüklediği kaydediliyor.
Romanya ile Birleşme Tartışmaları ve Kamuoyu Araştırmaları
Açıklamada, bölgesel güç dengelerini doğrudan etkileyecek olan Romanya-Moldova birleşme senaryosuna dair son veriler paylaşıldı. 2026 yılında Romanya’da gerçekleştirilen INSCOP araştırmasına göre, Romanya halkının %71,9’u olası bir referandumda Moldova ile birleşmeye destek veriyor. Katılımcıların %63,4’ü ise bu adımı Romanya’yı daha güçlü bir devlet haline getirecek bir hamle olarak görüyor.
Buna karşın Moldova’daki tablo tam tersi bir yönelim sergiliyor. Moldova’da yapılan son kamuoyu araştırmalarında birleşmeyi destekleyenlerin oranı %42,3 seviyesinde kalırken, birleşmeye karşı çıkanların oranı %47,7 olarak ölçüldü.
Moldova içinde olası birleşmeye en sert muhalefet; başta Gagavuz Özerk Bölgesi olmak üzere Transdinyester yönetimi, ülkedeki Rusça konuşan nüfusun büyük bölümü ve Moldova’nın bağımsızlığını savunan siyasi çevrelerden geliyor.
Sandu’nun Tutumu: “Öncelik Birleşme Değil, AB Üyeliği”
Tartışmalara dair değerlendirmede bulunan Moldova Cumhurbaşkanı Maia Sandu, 2026 yılı başında yaptığı açıklamada, bireysel olarak referandum yapılması halinde birleşme yönünde oy kullanacağını ifade etmekle birlikte; Moldova toplumunun mevcut çoğunluğunun bu kararı desteklemediğini kabul etmiş ve hükümetinin önceliğinin tamamen Avrupa Birliği üyeliği olduğunu belirtmiştir.
Anayasa Mahkemesi Kararı Özerklik Yasası’na Darbe Vurdu
Krizin hukuki boyutuna dikkat çeken Tunay, Moldova Cumhuriyeti Anayasa Mahkemesi’nin Adalet Bakanlığı’nın başvurusu üzerine aldığı karara vurgu yaptı. Anayasa Mahkemesi, Gagavuz Özerk Bölgesi’nin özel statüsünü belirleyen kanunun bazı maddelerini anayasaya aykırı ilan etti.
Bu karar neticesinde:
- Gagavuz Merkez Seçim Komisyonu’nu oluşturma yetkisi Komrat’ın elinden alındı.
- Bölgedeki seçimlerin organizasyonu, güvenlik tedbirleri ile adalet kurumlarının üst düzey yöneticilerini atama yetkisi merkezi hükümete devredildi.
Gagavuz yönetimi, bu adımın 1994 tarihli Özerklik Yasası ile güvence altına alınmış olan hakların tedricen ortadan kaldırılmasına zemin hazırladığını savunmaktadır.
Komrat’ın Kişinev’den 5 Temel Talebi
Gagavuz Halk Meclisi temsilcileri ile Cumhurbaşkanı Maia Sandu arasında gerçekleşen son görüşmelerde, Komrat yönetiminin diyalog zemini için sunduğu 5 maddelik talep listesi şu şekilde sıralandı:
- Seçim Güvencesi: Gagavuzya’nın seçim sisteminin, Gagavuz Halk Meclisi’nin onayı olmadan tek taraflı değiştirilmemesi.
- 1994 Yasası’na Sadakat: 1994 tarihli Gagavuz Özerklik Yasası’nın sulandırılmadan, eksiksiz uygulanması.
- Anayasal Yetkilere Saygı: Halk Meclisi ve Özerk Bölge Başkanı’nın yetkilerine müdahale edilmemesi.
- Eşit Diyalog: Merkezi idare ile Özerk Yönetim arasında hiyerarşik baskı yerine eşitlik temelinde bir diyalog mekanizmasının kurulması.
- Demokratik İradeye Saygı: Gagavuz halkının tecelli eden sandık iradesine ve siyasi tercihlerine saygı gösterilmesi.
Zafer Partisi: “Gagavuz Türkleri Sahipsiz Değildir”
Açıklamasını Gagavuzya’nın Türk dünyasındaki tarihi ve kültürel yerine vurgu yaparak tamamlayan Zafer Partisi GİK Üyesi ve Genel Başkan Başdanışmanı Gencehan Tunay, şu ifadeleri kullandı:
“Gagavuzya ile Kişinev yönetimi arasındaki derin güven bunalımı ve soydaşlarımızın kazanılmış anayasal haklarına yönelik tehditler bizleri yakından endişelendirmektedir. Gagavuz Türklerinin dili, kültürü, kimliği ve 1994 yılında anayasal güvenceye kavuşturulan özerk statüsü, sadece Gagavuz halkının değil; bütün Türk dünyasının ortak tarihi ve kültürel mirasıdır.
ZAFER PARTİSİ olarak, Gagavuz Türklerinin karşı karşıya kaldığı bu zorlu sürecin kararlılıkla takipçisi olacağız. Soydaşlarımızın anayasal haklarının, özerk statüsünün ve milli kimliğinin korunması için her gelişmeyi anbean izleyecek; haklı mücadelelerini ve taleplerini uluslararası ve ulusal tüm platformlarda dile getirerek Gagavuz Türklerinin gür sesi olmaya devam edeceğiz.”
