Bu makale, Gürcistan’ın kadim Türk toplulukları olan Ahıska, Borçalı ve Karapapak (Terekeme) Türklerinde Bozkurt sembolünün derin kültürel izlerini ve taşıdığı farklı anlamları incelemektedir. Bu topluluklar için Bozkurt, antik destanlardan süzülüp gelen kutsal bir rehber, kimlik koruyucusu ve bağımsızlık simgesi olarak ortak bir kültürel mirası temsil eder. Ahıska Türkleri için bu figür daha çok sürgün sonrası yeniden doğuş ve umudu simgelerken, Borçalı Türklerinde direniş ve alp ruhuyla özdeşleşmiştir. Karapapaklarda ise kurt motifi, savaşçı kudret ve boy dayanışmasının bir nişanesi olarak kilimlerden halk anlatılarına kadar geniş bir alana yayılmıştır. Sonuç olarak kaynak, bu üç topluluğun farklı tarihsel süreçlerine rağmen Bozkurt sembolü üzerinden ortak bir kök hafızayı ve hürriyet idealini yaşattığını vurgulamaktadır. Her bir grubun günlük yaşamında, dualarında ve sanatında bu kadim figür, toplumsal birliği pekiştiren canlı bir unsur olarak varlığını sürdürmektedir.
Gürcistan’ın üç kadim Türk topluluğu—Ahıska, Borçalı ve Karapapak (Terekeme) Türkleri—Oğuz–Kıpçak kökenli ortak kültürün mirasçılarıdır. Bu toplulukların sözlü geleneğinde, günlük yaşamında ve halk edebiyatında Bozkurt, hâlâ yaşayan güçlü bir kimlik sembolüdür. Bu kültü, Oğuz Kağan Destanı’ndaki gök kurt rehberliği ile eski Türk türeyiş ve koruyucu kurt inançlarının devamı olarak bugüne taşınmıştır.
Ahıska Türklerinde, Bozkurt özellikle sürgün ve dağılma sonrası kimliğin korunması, yurt hasreti ve yeniden doğuş umudunun sembolüne dönüşmüştür. Masal ve destanlarda kurt; tehlikeyi haber veren, karanlıkta yol gösteren ve topluluğu bir arada tutan kutsal bir rehberdir. Bozkurt, sürgün sonrası kimliği koruyan ve umudu diri tutan kutsal bir figürdür.
Yaşayan örnekler:
- Halk arasında: “Kurt ularsa yol bulunur.”
- Ninnilerde ve dualarda: çocuklara “börü gibi güçlü ol” diye temenniler edilir.
- Anlatılarda Bozkurt, tehlikeyi haber veren ve karanlıkta yön gösteren “kutlu kılavuz”dur.
Borçalı Türklerinde, Bozkurt daha çok direniş, birlik ve alp ruhu ile ilişkilidir. Yaylacılık kültüründe kurt yol açıcı sayılır; ozan şiirlerinde “boz yeleli kurt” hem kahramanın yoldaşı hem de soyun koruyucu atasıdır. Bozkurt, Borçalı kimliğinde hürriyetin ve onurlu duruşun kadim simgesidir. Bozkurt; direniş, birlik, hürriyet ve alp ruhunun simgesidir.
Yaşamdan ve edebiyattan örnekler:
- Aşık şiirlerinde: “Boz yeleli kurt görünse yol kutludur.”
- Halk arasında: “Börü gözü pek olur, Borçalı yiğidi de öyle.”
- Yaylacılık geleneğinde: Kurt görülmesi “yolun açılması”na, uğura yorulur.
- Bazı köylerde çocuk beşiğine kurt dişi takılması hâlâ yaşar.
Karapapak/Terekeme Türklerinde, Bozkurt alplik, savaşçı kudret ve boy dayanışmasının sembolüdür. Kilimlerde, sancaklarda ve halk anlatılarında kurt; alp erinin koruyucusu, cesaret ve soy bağının işareti olarak yaşar. Bozkurt; alplik, savaşçı kimlik ve boy dayanışmasının sembolüdür.
Kültürel örnekler:
- Aşık destanlarında: “Börü ularsa er doğar.”
- Köy sözlerinde: “Kurdun izi düştüğü yer kutludur.”
- Terekeme kilim ve davul nakışlarında kurt motifi hâlâ korunur.
- Çoban kültüründe kurt, hem sürüyü sınayan hem de kahramanın ruhani koruyucusu olarak anlatılır.
Ahıska, Borçalı ve Terekeme Türklerinde Bozkurt; farklı tarihsel deneyimlerle farklı anlamlar kazansa da, hepsi için soyun kök hafızasını, koruyucu ruhu, yol göstericiliği ve hürriyet ülküsünü yaşatan ortak ve canlı bir kimlik sembolüdür.
